Aštuonios šalys. Aštuoni vėjai. Vienas žaidimas — ar surinksi visus?
„Ahoi, kapitone! Aštuonios Šiaurės ir Baltijos šalys laukia tavęs. Kiekvienoje — iššūkis. Įveik jį ir laimėsi tos šalies vėją. Surink visus aštuonis — ir tapsi Aštuonių jūrų Jarlu!“
Pažvelk į Europos žemėlapio viršų. Ten, kur žiemą naktys ilgos, o vasarą saulė beveik nenusileidžia, gyvena aštuonios šalys — tarsi viena didelė šeima aplink jūrą.
Trys „seserys“ Skandinavijos pusiasalyje ir šalia jo: Norvegija, Švedija ir Danija. Jų kalbos tokios panašios, kad gyventojai vieni kitus supranta net nesimokę!
Skandinavija plius Islandija ir Suomija. Visų penkių vėliavose — kryžius, tik vis kitų spalvų.
Estija, Latvija ir Lietuva — trys šalys rytiniame Baltijos jūros krante. Mažos, bet užsispyrusios ir labai išradingos.
Štai mūsų jūrų žemėlapis. Spustelėk šalį ir nukeliausi tiesiai į jos skyrių:
Prieš daugiau nei tūkstantį metų iš Norvegijos, Danijos ir Švedijos į jūrą išplaukė žmonės, kuriuos šiandien vadiname vikingais. Filmuose jie dažnai rodomi tik kaip plėšikai, bet iš tikrųjų dauguma jų buvo ūkininkai, prekybininkai, keliautojai ir geriausi pasaulyje laivų meistrai. Jų ilgieji laivai (longships) su drakono galva priekyje buvo tokie lengvi ir lankstūs, kad galėjo plaukti ir per audringą vandenyną, ir sekliomis upėmis.
Vikingai pasiekė Islandiją, Grenlandiją ir net Ameriką. Jie prekiavo ir Baltijos jūros pakrantėse — atplaukdavo ten, kur dabar Estija, Latvija ir Lietuva, mainydavo sidabrą, kailius ir gintarą. Savo nuotykius jie pasakodavo ilgose istorijose — sāgose, kurias Islandijoje vėliau užrašė ant odos lapų.
Islandija — tarsi kitos planetos gabalėlis. Čia iš žemės trykšta karšti geizeriai, rūksta ugnikalniai, o šalia jų tyliai slenka milžiniški ledynai. Žiemos naktimis dangus užsidega žalia ir violetine šiaurės pašvaiste. Medžių čia mažai, užtat samanų laukai atrodo kaip minkštas žalias kilimas.
Apie 874 m. čia atplaukė vikingai iš Norvegijos ir pasiliko. Kadangi karaliaus jie nenorėjo, 930 m. sugalvojo rinktis į bendrą susirinkimą — Althingą — ir viską spręsti kartu. Ilgais žiemos vakarais islandai pasakojo ir užrašinėjo sāgas — istorijas apie didvyrius, keliones ir šeimų ginčus. Dėl jų šiandien žinome, kaip gyveno vikingai.
Leifas Eriksonas — pirmasis europietis Amerikoje. Snorri Sturluson — rašytojas, XIII a. užrašęs sāgas ir senuosius mitus apie Torą bei Odiną.
Andri Snær Magnason („Mėlynosios planetos istorija“), Áslaug Jónsdóttir ir dailininkė Rán Flygenring, piešianti ugnikalnius ir paukščius.
Spalvoti skardiniai Reikjaviko namai, gatvės piešiniai ant sienų ir senosios sāgų iliustracijos.
Namus islandai šildo geotermine energija — karštu vandeniu tiesiai iš žemės gelmių. Net šaligatviai centre šildomi!
Šiauriausia pasaulio sostinė. Virš miesto kyla bažnyčia Hallgrímskirkja, panaši į kylančią bazalto uolą, o uoste stovi blizganti laivo skulptūra „Saulės keliautojas“.
Norvegijos pakrantė atrodo taip, lyg milžinas būtų kirviu iškapojęs kalnus, o jūra pripildžiusi properšas. Tie siauri, gilūs jūros „liežuviai“ tarp stačių uolų vadinami fiordais. Šalies šiaurėje vasarą saulė nenusileidžia kelias savaites, o žiemą dangų nušviečia šiaurės pašvaistė.
Norvegija — vikingų tėvynė. Karalius Haraldas Gražiaplaukis pažadėjo nekirpti plaukų, kol nesuvienys šalies — ir pažadą ištesėjo. Olavas Šventasis atnešė į Norvegiją krikščionybę, o jo vardu pavadinta daugybė bažnyčių visoje Skandinavijoje.
Roaldas Amundsenas — pirmasis žmogus, pasiekęs Pietų ašigalį (1911 m., su slidėmis ir šunų kinkiniais). Dailininkas Edvardas Munchas, kurio paveikslą žino visas pasaulis.
Norvegų liaudies pasakos apie trolius — didelius, kvailokus ir bijančius saulės šviesos. Jas XIX a. surinko Asbjørnsenas ir Moe — kaip broliai Grimai, tik norvegiškai. Šiuolaikinės Marijos Parr knygos („Vaflinė širdis“) — apie vaikystę prie fiordo.
Muncho „Šauksmas“ — žmogutis, susiėmęs už galvos po oranžiniu dangumi. Rosemåling — tradicinė gėlių tapyba ant medžio. Osle — Vigelando parkas su 200 akmeninių žmonių skulptūrų.
Equinor — energijos milžinė: anksčiau daugiausia nafta, dabar vis daugiau vėjo jėgainių jūroje. Norvegijoje daugiau elektromobilių vienam žmogui nei bet kur kitur pasaulyje.
Osle gali užlipti ant operos teatro stogo — jis specialiai pastatytas kaip nuožulni ledo lytis. Bergene palei uostą rikiuojasi spalvoti mediniai Hanzos pirklių namai — ir beveik visada lyja, todėl bergeniečiai juokauja, kad vaikai čia gimsta su skėčiais.
Danija — plokščia kaip blynas ir sudaryta iš daugiau nei 400 salų. Aukščiausia jos kalva vos 171 metro — žemesnė už daugelį televizijos bokštų! Užtat visur galima nuvažiuoti dviračiu — Kopenhagoje dviračių daugiau nei automobilių.
Danija buvo galinga vikingų karalystė. Karalius Haraldas Mėlyndantis (Blåtand — Bluetooth) apie 965 m. suvienijo šalį — todėl, kai po tūkstančio metų inžinieriai sugalvojo technologiją, jungiančią įrenginius į vieną, pavadino ją jo vardu. Danijos karališkoji šeima — viena seniausių pasaulyje: karalių ir karalienių grandinė tęsiasi daugiau nei tūkstantį metų iki pat vikingų laikų.
Hansas Kristianas Andersenas — batsiuvio sūnus iš Odensės, tapęs garsiausiu pasaulio pasakininku: „Undinėlė“, „Bjaurusis ančiukas“, „Sniego karalienė“, „Princesė ant žirnio“. Jo pasakos išverstos į daugiau nei 150 kalbų.
Undinėlės skulptūra ant akmens Kopenhagos uoste — mažesnė, nei visi tikisi, bet mylima viso pasaulio. Tivoli — vienas seniausių pramogų parkų pasaulyje (1843 m.), įkvėpęs net Disneilendą.
LEGO — svarbiausia! Taip pat Maersk (didžiuliai konteineriniai laivai), Novo Nordisk (vaistai) ir Carlsberg.
Danai turi žodį hygge — jaukumo jausmas, kai už lango tamsu, o viduje dega žvakės, garuoja kakava ir visi savi. Danija nuolat tarp laimingiausių pasaulio šalių.
Spalvotas Nyhavn uostas su senais burlaiviais, karališkieji rūmai su sargybiniais meškos kailio kepurėmis ir tūkstančiai dviratininkų. Andersenas kadaise gyveno name Nyhavn krantinėje ir ten rašė pasakas.
Didžiausia Šiaurės šalis: begaliniai miškai, beveik 100 000 ežerų ir tūkstančiai salų palei krantą. Švedijoje galioja nuostabi taisyklė allemansrätten — „visų teisė“: kiekvienas gali laisvai vaikščioti po gamtą, uogauti ir net pasistatyti palapinę, jei tik elgiasi pagarbiai.
Karalius Gustavas Vaza 1523 m. išvedė Švediją iš Kalmaro unijos — nuo tada švedai turi savo valstybę. XVII a. Švedija tapo imperija, valdžiusia beveik visą Baltijos pajūrį. O XIX a. išradėjas Alfredas Nobelis, uždirbęs turtus iš dinamito, visą juos paliko premijoms — todėl kasmet Stokholme įteikiamos Nobelio premijos geriausiems pasaulio mokslininkams ir rašytojams.
Astrid Lindgren — jos sugalvota Pipi Ilgakojinė yra stipriausia mergaitė pasaulyje, o dar yra Karlsonas ant stogo, Ronja plėšiko duktė ir Emilis iš Lionebergos. Taip pat: Elsa Beskow (miško pasakos) ir Sven Nordqvist — senukas Petsonas ir jo katinas Findusas.
ABBA — grupė, kurios dainas („Dancing Queen“!) dainuoja jau trečia karta. Stokholme veikia visas ABBA muziejus.
Dalahäst — raudonas medinis arkliukas, išpieštas gėlėmis, Švedijos simbolis. Carlo Larssono akvarelės apie jaukų gyvenimą kaime įkvėpė net IKEA stilių.
IKEA, Spotify, Volvo, H&M, Ericsson, Minecraft kūrėjai Mojang — visa tai Švedija.
Sostinė pastatyta ant 14 salų, sujungtų 57 tiltais — sakoma, „miestas, plaukiantis ant vandens“. Senamiestyje Gamla Stan yra gatvelė, siauresnė nei metras. Muziejuje stovi Vasa — karo laivas, nuskendęs per pirmą kelionę 1628 m. ir po 333 metų iškeltas beveik sveikas.
Suomija vadinama „tūkstančio ežerų šalimi“, bet iš tikrųjų jų daugiau nei 180 tūkstančių! Tarp ežerų — pušynai, uogynai ir, žinoma, saunos. Suomių yra 5,6 milijono, o saunų — daugiau nei 3 milijonai: beveik po vieną kiekvienai šeimai.
Suomija ilgai priklausė Švedijai, paskui Rusijai, o 1917 m. tapo nepriklausoma. Suomiai didžiuojasi savo užsispyrimu, kurį vadina sisu — tai jėga nepasiduoti, kai labai sunku. Jų kalba visiškai nepanaši į švedų ar norvegų — ji giminiuojasi su... estų kalba!
Tove Jansson sukūrė Mumius — apvalius, geraširdžius trolius iš Mumių slėnio. Mumio tėtis rašo memuarus, Mumio mama visada turi rankinę, o mažoji Miu niekada nieko nebijo.
Kompozitorius Jeanas Sibelius, kurio muzika tapo Suomijos laisvės simboliu. Ir, oficialiai, Kalėdų Senelis — jo miestelis su paštu ir elniais yra Rovaniemyje, prie pat poliarinio rato.
Akseli Gallen-Kallela nutapė scenas iš „Kalevalos“ — suomių tautos epo apie burtininką Väinämöineną. Šiandien Suomija garsėja paprastu, gražiu dizainu: Marimekko gėlės, Iittala stiklas.
Nokia (kadaise — pusė pasaulio telefonų!), liftų gamintoja KONE, žaidimų kūrėjos Rovio (Angry Birds) ir Supercell (Clash of Clans), maisto kurjeriai Wolt.
Jūros vėjo perpūstas miestas su balta katedra virš uosto. Įspūdingiausia bažnyčia — Temppeliaukio, išsprogdinta tiesiai uoloje: sienos — natūralus akmuo, stogas — varinis kupolas, o akustika tokia gera, kad ten rengiami koncertai.
Estija turi daugiau nei 2 000 salų — didžiausios Sarema ir Hijuma. Pusę šalies dengia miškai, o pelkėse nutiesti mediniai takai, kuriais gali eiti tarsi per minkštą rudą jūrą. Estijos vėliavos spalvos — kaip jos gamta: mėlynas dangus, juoda žemė, baltas sniegas.
Vikingai čia atplaukdavo prekiauti, vėliau kraštą valdė Livonijos ordinas, danai, švedai ir rusai. 1918 m. Estija paskelbė nepriklausomybę, o 1991 m. ją atkūrė — dainuodama! Didieji susibūrimai, kai šimtai tūkstančių žmonių dainavo laisvės dainas, vadinami Dainuojančia revoliucija.
Estijoje beveik viską galima padaryti internetu: balsuoti rinkimuose, įsteigti įmonę, pasirašyti dokumentus. Net kitų šalių gyventojai gali tapti Estijos e-rezidentais. Mokyklose vaikai anksti mokosi programuoti.
Skype programą sukūrė estų programuotojai — tai buvo pirmas kartas, kai visas pasaulis nemokamai skambino per internetą. Vėliau estai sukūrė Bolt (paspirtukai ir pavėžėjimas) ir Wise (pinigų pervedimai).
Eno Raud ir jo „Pabaldukai“ (Naksitrallid) — trys mažučiai keistuoliai: Samanbarzdis, Motoraitis ir Puskurpis. Estija garsėja ir puikiais knygų iliustratoriais.
Talino senamiestis — UNESCO paveldas. Šiuolaikinė estų iliustracija ir animacija žinoma visoje Europoje.
Viduramžių pasaka: akmeninės sienos, sargybos bokštai (vienas jų vadinasi „Storoji Margarita“), raudoni stogai ir vaistinė, veikianti nuo 1422 m. — seniausia Europoje toje pačioje vietoje. Nuo Tompėjos kalvos matyti visas miestas iki pat jūros.
Miškai dengia daugiau nei pusę Latvijos, o palei jūrą driekiasi balti smėlio paplūdimiai. Kuldygoje krenta Ventos krioklys — tik 2 metrų aukščio, bet net 240 metrų pločio: plačiausias krioklys Europoje. Pavasarį per jį šokinėja žuvys — atrodo, lyg jos skristų!
Ryga įkurta 1201 m. ir tapo galingu Hanzos — viduramžių pirklių sąjungos — miestu: čia susitikdavo laivai ir prekės iš visos Europos. Kaip ir kaimynės, Latvija paskelbė nepriklausomybę 1918 m. ir atkūrė ją 1990–1991 m., kartu stovėdama Baltijos kelyje.
Latviai surinko daugiau nei milijoną dainų — trumpų ketureilių, vadinamų dainām. Kas penkeri metai Rygoje vyksta Dainų ir šokių šventė, kur scenoje vienu metu dainuoja tūkstančiai chorų dainininkų.
Rygos Art Nouveau (Jugendstil) namai — vieni gražiausių Europoje: fasadai su veidais, saulėmis, gėlėmis ir sfinksais. Alberto gatvėje beveik kiekvienas namas — meno kūrinys.
Liaudies pasakos ir dainos — latvių vaikystės pagrindas, o šiuolaikiniai autoriai ir iliustratoriai (pvz., leidyklos „Liels un mazs“ knygos) laimi apdovanojimus visoje Europoje.
Rygos juodasis balzamas (tik suaugusiems!), kanelės pyragėliai, gintaro papuošalai ir raštuotos pirštinės — kiekvienas raštas turi savo reikšmę.
Didžiausias Baltijos šalių miestas. Senamiestyje stovi Juodagalvių namai ir katedra su vienais didžiausių vargonų Europoje, o centrinis turgus įsikūręs... senuose cepelinų (dirižablių) angaruose!
Baltijos jūra, kopos, miškai ir tūkstančiai ežerų. Kuršių nerija — 98 km ilgio smėlio juosta tarp jūros ir marių su didžiulėmis kopomis — įtraukta į UNESCO paveldą. Jūra po audros kartais išmeta gintaro — sustingusių medžių sakų, kuriems milijonai metų. Kartais gintaro viduje randamas vabzdys, įstrigęs ten dar prieš dinozaurų pabaigą!
XIII a. karalius Mindaugas suvienijo lietuvių žemes. Gediminas įkūrė Vilnių ir rašė laiškus Europos miestams: „Atvažiuokite, čia gera gyventi!“ O valdant Vytautui Didžiajam Lietuvos Didžioji Kunigaikštystė driekėsi nuo Baltijos iki Juodosios jūros — viena didžiausių valstybių Europoje. Vėliau Lietuva sudarė uniją su Lenkija, o po ilgų priespaudos metų 1918 m. vasario 16 d. paskelbė nepriklausomybę ir 1990 m. kovo 11 d. — pirmoji iš visų — atkūrė ją iš naujo.
Mindaugas, Gediminas, Vytautas Didysis. Dailininkas ir kompozitorius M. K. Čiurlionis, tapęs muziką paveikslais. Krepšininkai — nuo Sabonio iki šių dienų žvaigždžių.
Pranas Mašiotas — lietuviškos vaikų literatūros tėtis. Pasakos apie Eglę žalčių karalienę, šiuolaikinių autorių knygos (Kęstutis Kasparavičius ir kt.) — ir, žinoma, verstiniai draugai iš šiaurės: Mumiai ir Pipi kalba ir lietuviškai!
Kryždirbystė — mediniai drožinėti kryžiai ir koplytstulpiai, įrašyti į UNESCO sąrašą. Vilniaus barokas — baltos banguotos bažnyčios. Aušros vartų Dievo Motinos paveikslas, prie kurio keliauja žmonės iš viso pasaulio.
Lietuviškos sėkmės istorijos: Vinted, Nord Security, lazerių gamintojai, kurių lazeriai naudojami ir NASA. O krepšinis — „antroji religija“: kai žaidžia Lietuva, sustoja visa šalis.
Legenda pasakoja: Gediminas susapnavo geležinį vilką, staugiantį ant kalno, ir žynys Lizdeika paaiškino — čia reikia statyti miestą, kurio garsas sklis po visą pasaulį. Šiandien ant to kalno stovi Gedimino pilies bokštas, o aplink — vienas didžiausių ir gražiausių UNESCO senamiesčių Europoje: kiemeliai, bokštai ir spalvoti stogai.
Kelionė baigta — nuo Islandijos geizerių iki Vilniaus bokštų. Ką pastebėjai? Visos aštuonios šalys turi daug bendro: jūrą, kuri tūkstančius metų buvo jų kelias vienų pas kitus; gamtą, kurią jos saugo ir myli; istoriją, kur vikingų laivai, Hanzos pirkliai ir laisvės dainos susipina į vieną pasakojimą; ir kūrybiškumą — iš šio nedidelio pasaulio kampelio kilo LEGO ir Mumiai, Nobelio premija ir Skype, „Šauksmas“ ir Čiurlionio muzika.
O svarbiausia — mes, Lietuva, esame šios didelės, įdomios šeimos dalis. Kai kitą kartą žaisi LEGO, klausysi ABBA ar skaitysi apie Mumius — prisimink: visa tai sukūrė mūsų kaimynai. O ką sukursi tu?
Tyrinėk toliau: paimk iš bibliotekos Anderseno pasakas ar „Ronją plėšiko dukterį“, aplankyk muziejų, paprašyk tėvų parodyti žemėlapyje visas aštuonias sostines — o gal kada nors ir nuplauksi keltu per Baltijos jūrą!
Átta lönd. Átta vindar. Einn leikur — safnarðu þeim öllum?
„Ohoj, kafteinn! Átta Norður- og Eystrasaltslönd bíða þín. Í hverju landi leynist áskorun. Sigrastu á henni — og vindur landsins er þinn. Safnaðu öllum átta og þú verður Jarl hafanna átta!“
Líttu efst á Evrópukortið. Þar sem næturnar eru langar á veturna og sólin sest varla á sumrin búa átta lönd — eins og ein stór fjölskylda í kringum hafið.
Þrjár „systur“ á Skandinavíuskaganum og við hann: Noregur, Svíþjóð og Danmörk. Tungumál þeirra eru svo lík að íbúarnir skilja hver annan án þess að hafa nokkurn tíma lært málin!
Skandinavía plús Ísland og Finnland. Í fánum allra fimm landanna er kross — bara í mismunandi litum.
Eistland, Lettland og Litáen — þrjú lönd á austurströnd Eystrasaltsins. Lítil en þrjósk og alveg ótrúlega hugmyndarík.
Hér er sjókortið okkar. Smelltu á land og þú ferð beint í kaflann þess:
Fyrir meira en þúsund árum sigldi fólk út á hafið frá Noregi, Danmörku og Svíþjóð — fólkið sem við köllum í dag víkinga. Í bíómyndum eru þeir oft sýndir bara sem ræningjar, en í raun voru flestir þeirra bændur, kaupmenn, ferðalangar og bestu skipasmiðir heims. Langskipin þeirra með drekahaus í stafni voru svo létt og lipur að þau gátu siglt bæði yfir úfið úthaf og upp grunnar ár.
Víkingarnir náðu til Íslands, Grænlands og meira að segja Ameríku. Þeir versluðu líka við strendur Eystrasaltsins — sigldu þangað sem nú eru Eistland, Lettland og Litáen og skiptu á silfri, skinnum og rafi. Ævintýrin sín sögðu þeir í löngum frásögnum — sögunum, sem síðar voru skráðar á skinnblöð, einmitt hér á Íslandi.
Ísland er eins og bútur af annarri plánetu — og einmitt hér eigum við heima. Hér spýtast heitir goshverir upp úr jörðinni, eldfjöllin rjúka og risastórir jöklar mjakast hljóðlega áfram rétt hjá. Á vetrarnóttum loga norðurljósin græn og fjólublá á himninum. Tré eru fá, en mosabreiðurnar líta út eins og mjúkt grænt teppi.
Um árið 874 sigldu víkingar hingað frá Noregi og settust að. Þar sem þeir vildu engan konung fundu þeir upp á því árið 930 að hittast á sameiginlegri samkomu — Alþingi — og ráða öllu saman. Á löngum vetrarkvöldum sögðu Íslendingar og skráðu sögurnar — frásagnir um hetjur, ferðalög og fjölskyldudeilur. Þökk sé þeim vitum við í dag hvernig víkingarnir lifðu.
Leifur Eiríksson — fyrsti Evrópubúinn í Ameríku. Snorri Sturluson — rithöfundurinn sem skráði sögur og fornu goðsagnirnar um Þór og Óðin á 13. öld.
Andri Snær Magnason („Sagan af bláa hnettinum“), Áslaug Jónsdóttir og teiknarinn Rán Flygenring, sem teiknar eldfjöll og fugla.
Litrík bárujárnshús í Reykjavík, veggmyndir á húsveggjum og gömlu handritalýsingarnar við sögurnar.
Íslendingar hita húsin sín með jarðhita — heitu vatni beint úr iðrum jarðar. Meira að segja gangstéttirnar í miðbænum eru hitaðar!
Nyrsta höfuðborg heims. Yfir borginni gnæfir Hallgrímskirkja, sem líkist rísandi stuðlabergi, og við höfnina stendur glampandi skipsskúlptúrinn „Sólfarið“.
Strönd Noregs lítur út eins og risi hafi höggvið fjöllin með öxi og hafið fyllt upp í skörðin. Þessar þröngu, djúpu sjávar-„tungur“ milli brattra kletta kallast firðir. Nyrst í landinu sest sólin ekki vikum saman á sumrin og á veturna lýsa norðurljósin upp himininn.
Noregur er heimaland víkinganna. Konungurinn Haraldur hárfagri lofaði að klippa ekki hár sitt fyrr en hann hefði sameinað landið — og stóð við það. Ólafur helgi kom með kristnina til Noregs og fjöldi kirkna um alla Skandinavíu ber nafn hans.
Roald Amundsen — fyrsti maðurinn sem komst á suðurpólinn (1911, á skíðum og með hundasleða). Málarinn Edvard Munch, en málverkið hans þekkir allur heimurinn.
Norsku þjóðsögurnar um tröll — stór, hálfvitlaus og dauðhrædd við sólarljós. Asbjørnsen og Moe söfnuðu þeim á 19. öld — eins og Grimmsbræður, bara á norsku. Nútímabækur Mariu Parr („Vöfluhjarta“) segja frá bernsku við fjörð.
„Ópið“ eftir Munch — mannvera sem heldur um höfuðið undir appelsínugulum himni. Rosemåling — hefðbundið blómamálverk á tré. Í Ósló er Vigeland-garðurinn með 200 steinstyttum af fólki.
Equinor — orkurisi: áður mest olía, nú sífellt fleiri vindmyllur úti í hafi. Í Noregi eru fleiri rafbílar á mann en nokkurs staðar annars staðar í heiminum.
Í Ósló má ganga upp á þak óperuhússins — það var byggt viljandi eins og hallandi ísjaki. Í Bergen raðast litrík timburhús Hansakaupmanna meðfram höfninni — og það rignir næstum alltaf, svo Bergenbúar grínast með að börnin þar fæðist með regnhlífar.
Danmörk er flöt eins og pönnukaka og samanstendur af meira en 400 eyjum. Hæsta hæð landsins er aðeins 171 metri — lægri en mörg sjónvarpsmöstur! Í staðinn má hjóla hvert sem er — í Kaupmannahöfn eru fleiri reiðhjól en bílar.
Danmörk var voldugt víkingaríki. Konungurinn Haraldur blátönn (Blåtand — Bluetooth) sameinaði landið um árið 965 — og þegar verkfræðingar fundu þúsund árum síðar upp tækni sem tengir tæki saman í eitt, nefndu þeir hana eftir honum. Danska konungsfjölskyldan er ein sú elsta í heimi: röð konunga og drottninga nær meira en þúsund ár aftur í tímann, alla leið til víkinganna.
H.C. Andersen — skósmiðssonur frá Óðinsvéum sem varð frægasta ævintýraskáld heims: „Litla hafmeyjan“, „Ljóti andarunginn“, „Snædrottningin“, „Prinsessan á bauninni“. Ævintýrin hans hafa verið þýdd á meira en 150 tungumál.
Stytta litlu hafmeyjunnar á steini við höfnina í Kaupmannahöfn — minni en allir búast við, en elskuð um allan heim. Tivoli er einn elsti skemmtigarður heims (1843) og var meira að segja fyrirmynd Disneylands.
LEGO — það mikilvægasta! Líka Maersk (risastór gámaskip), Novo Nordisk (lyf) og Carlsberg.
Danir eiga orðið hygge — notalega tilfinningin þegar myrkur er úti en inni loga kerti, kakóið rýkur og allir eru saman. Danmörk er alltaf meðal hamingjusömustu landa heims.
Litríka Nyhavn-höfnin með gömlum seglskipum, konungshöllin með vörðum í bjarnarskinnshúfum og þúsundir hjólreiðamanna. Andersen bjó einu sinni í húsi við Nyhavn-bryggjuna og skrifaði þar ævintýrin sín.
Stærsta Norðurlandið: endalausir skógar, næstum 100 000 vötn og þúsundir eyja meðfram ströndinni. Í Svíþjóð gildir dásamleg regla, allemansrätten — „réttur allra“: allir mega ganga frjálst um náttúruna, tína ber og jafnvel tjalda, svo lengi sem þeir sýna virðingu.
Konungurinn Gústaf Vasa leiddi Svíþjóð út úr Kalmarsambandinu árið 1523 — síðan þá hafa Svíar átt sitt eigið ríki. Á 17. öld varð Svíþjóð stórveldi sem réð næstum allri strandlengju Eystrasaltsins. Og á 19. öld arfleiddi uppfinningamaðurinn Alfred Nobel, sem auðgaðist á dínamíti, verðlaunasjóð að öllum auði sínum — þess vegna eru Nóbelsverðlaunin afhent bestu vísindamönnum og rithöfundum heims í Stokkhólmi á hverju ári.
Astrid Lindgren — hún skapaði Línu Langsokk, sterkustu stelpu í heimi, og líka Kalla á þakinu, Ronju ræningjadóttur og Emil í Kattholti. Einnig: Elsa Beskow (skógarævintýri) og Sven Nordqvist — Pettson gamli og kötturinn hans Findus.
ABBA — hljómsveitin sem þriðja kynslóðin er nú farin að syngja lögin með („Dancing Queen“!). Í Stokkhólmi er heilt ABBA-safn.
Dalahäst — rauður tréhestur skreyttur blómum, tákn Svíþjóðar. Vatnslitamyndir Carls Larsson af notalegu sveitalífi urðu meira að segja innblástur fyrir IKEA-stílinn.
IKEA, Spotify, Volvo, H&M, Ericsson og Mojang, höfundar Minecraft — allt frá Svíþjóð.
Höfuðborgin stendur á 14 eyjum sem tengjast með 57 brúm — hún er sögð „borgin sem flýtur á vatninu“. Í gamla bænum, Gamla Stan, er gata sem er mjórri en einn metri. Á safni stendur Vasa — herskip sem sökk í jómfrúarferð sinni árið 1628 og var lyft næstum heilu af hafsbotni 333 árum síðar.
Finnland er kallað „land þúsund vatna“, en í raun eru þau meira en 180 þúsund! Milli vatnanna eru furuskógar, berjalyng og auðvitað sánur. Finnar eru 5,6 milljónir en sánurnar eru meira en 3 milljónir: næstum ein á hverja fjölskyldu.
Finnland tilheyrði lengi Svíþjóð, síðan Rússlandi, en árið 1917 varð það sjálfstætt. Finnar eru stoltir af þrjóskunni sinni, sem þeir kalla sisu — krafturinn til að gefast ekki upp þegar allt er sem erfiðast. Tungumálið þeirra líkist hvorki sænsku né norsku — það er skylt... eistnesku!
Tove Jansson skapaði Múmínálfana — kringlóttu, hjartahlýju tröllin úr Múmíndal. Múmínpabbi skrifar endurminningar, múmínmamma er alltaf með töskuna sína og litla Mía er aldrei hrædd við neitt.
Tónskáldið Jean Sibelius, en tónlist hans varð tákn um frelsi Finnlands. Og, alveg opinberlega, jólasveinninn — bærinn hans með pósthúsi og hreindýrum er í Rovaniemi, alveg við heimskautsbaug.
Akseli Gallen-Kallela málaði atriði úr „Kalevala“, þjóðarkviðu Finna um galdramanninn Väinämöinen. Í dag er Finnland frægt fyrir einfalda, fallega hönnun: Marimekko-blómin og Iittala-glerið.
Nokia (eitt sinn — helmingur allra síma í heiminum!), lyftuframleiðandinn KONE, leikjafyrirtækin Rovio (Angry Birds) og Supercell (Clash of Clans) og matarsendlarnir hjá Wolt.
Borg næðingssöm af hafgolunni, með hvítri dómkirkju yfir höfninni. Merkilegasta kirkjan er Temppeliaukio, sprengd beint inn í klöppina: veggirnir eru hreint berg, þakið koparhvelfing og hljómburðurinn svo góður að þar eru haldnir tónleikar.
Eistland á meira en 2 000 eyjar — þær stærstu heita Saaremaa og Hiiumaa. Skógar þekja helming landsins og um mýrarnar liggja timburstígar þar sem hægt er að ganga eins og yfir mjúkt, brúnt haf. Litirnir í fána Eistlands eru eins og náttúran þar: blár himinn, svört jörð, hvítur snjór.
Víkingar sigldu hingað til að versla, síðar réðu Líflandsriddararnir, Danir, Svíar og Rússar landinu. Árið 1918 lýsti Eistland yfir sjálfstæði og árið 1991 endurheimti það sjálfstæðið — syngjandi! Risastóru samkomurnar, þar sem hundruð þúsunda sungu frelsissöngva, kallast Söngbyltingin.
Í Eistlandi má gera næstum allt á netinu: kjósa í kosningum, stofna fyrirtæki, skrifa undir skjöl. Meira að segja íbúar annarra landa geta orðið e-borgarar Eistlands. Í skólunum læra börn snemma að forrita.
Skype forritið bjuggu eistneskir forritarar til — í fyrsta sinn gat allur heimurinn hringt ókeypis gegnum netið. Seinna bjuggu Eistar til Bolt (rafskútur og far) og Wise (peningamillifærslur).
Eno Raud og „Naksitrallid“ — þrír pínulitlir furðukarlar: Mosaskeggur, Múffa og Hálfskór. Eistland er líka frægt fyrir frábæra bókateiknara.
Gamli bærinn í Tallinn er á heimsminjaskrá UNESCO. Nútímamyndskreytingar og teiknimyndir frá Eistlandi eru þekktar um alla Evrópu.
Miðaldaævintýri: steinveggir, varðturnar (einn þeirra heitir „Digra Margrét“), rauð þök og apótek sem hefur starfað síðan 1422 — það elsta í Evrópu á sama stað. Af Toompea-hæðinni sést öll borgin alla leið út á haf.
Skógar þekja meira en helming Lettlands og meðfram ströndinni liggja hvítar sandstrendur. Í Kuldiga fellur Ventafossinn — aðeins 2 metra hár en heilir 240 metrar á breidd: breiðasti foss Evrópu. Á vorin stökkva fiskar upp fossinn — það lítur út eins og þeir fljúgi!
Ríga var stofnuð árið 1201 og varð voldug borg í Hansasambandinu — kaupmannasambandi miðalda: þangað komu skip og varningur frá allri Evrópu. Eins og nágrannalöndin lýsti Lettland yfir sjálfstæði árið 1918 og endurheimti það 1990–1991, standandi hönd í hönd í Eystrasaltsveginum.
Lettar hafa safnað meira en milljón söngvum — stuttum ferhendum sem kallast dainas. Á fimm ára fresti er söngva- og danshátíð í Ríga þar sem þúsundir kórsöngvara syngja saman á sviðinu í einu.
Art Nouveau (Jugendstil) húsin í Ríga eru meðal þeirra fallegustu í Evrópu: framhliðar með andlitum, sólum, blómum og sfinxum. Í Alberta-götu er næstum hvert einasta hús listaverk.
Þjóðsögur og söngvar eru grunnurinn í lettneskri bernsku, og nútímahöfundar og teiknarar (til dæmis bækur forlagsins „Liels un mazs“) vinna til verðlauna um alla Evrópu.
Svarti balsaminn frá Ríga (bara fyrir fullorðna!), kanilsnúðar, rafskartgripir og mynstruðu vettlingarnir — hvert mynstur hefur sína merkingu.
Stærsta borg Eystrasaltslandanna. Í gamla bænum standa Svarthöfðahúsið og dómkirkja með einu stærsta orgeli Evrópu — og aðalmarkaðurinn er til húsa í... gömlum loftskipaskýlum!
Eystrasaltið, sandöldur, skógar og þúsundir vatna. Kúrska eiðið (Kuršių nerija) — 98 km löng sandræma milli hafs og lóns með risastórum sandöldum — er á heimsminjaskrá UNESCO. Eftir storm skolar hafið stundum rafi á land — storknaðri trjákvoðu sem er milljóna ára gömul. Stundum finnst skordýr inni í rafinu, sem festist þar áður en risaeðlurnar dóu út!
Á 13. öld sameinaði konungurinn Mindaugas lönd Litáa. Gediminas stofnaði Vilnius og skrifaði bréf til borga Evrópu: „Komið, hér er gott að búa!“ Og undir stjórn Vytautasar mikla náði stórfurstadæmið Litáen frá Eystrasalti til Svartahafs — eitt stærsta ríki Evrópu. Síðar gekk Litáen í ríkjasamband við Pólland, og eftir löng ár kúgunar lýsti það yfir sjálfstæði 16. febrúar 1918 og endurheimti það 11. mars 1990 — fyrst allra.
Mindaugas, Gediminas, Vytautas mikli. Málarinn og tónskáldið M. K. Čiurlionis, sem málaði tónlist í myndir. Körfuboltakappar — frá Sabonis til stjarnanna í dag.
Pranas Mašiotas — faðir litáískra barnabókmennta. Ævintýrið um Eglę, drottningu snákanna, bækur nútímahöfunda (Kęstutis Kasparavičius og fleiri) — og auðvitað þýddu vinirnir úr norðri: Múmínálfarnir og Lína tala líka litáísku!
Krossasmíðin — útskornir trékrossar og bænasúlur, á skrá UNESCO. Barokkið í Vilnius — hvítar, bylgjaðar kirkjur. Málverkið af Maríu guðsmóður í Dögunarhliðinu (Aušros vartai), sem fólk ferðast til að sjá alls staðar að úr heiminum.
Litáískar velgengnissögur: Vinted, Nord Security og leysigeislaframleiðendur — leysarnir þeirra eru meira að segja notaðir hjá NASA. Og körfuboltinn er „hin trúin“: þegar Litáen spilar stöðvast allt landið.
Sagan segir: Gediminas dreymdi járnúlf sem ýlfraði uppi á hæð, og spekingurinn Lizdeika réð drauminn — hér átti að reisa borg og hróður hennar myndi berast um allan heim. Í dag stendur Gediminas-turninn á þeirri hæð og allt um kring er einn stærsti og fallegasti gamli bær Evrópu, á skrá UNESCO: húsagarðar, turnar og litrík þök.
Ferðinni er lokið — frá goshverum Íslands til turnanna í Vilnius. Hvað tókstu eftir? Löndin átta eiga margt sameiginlegt: hafið, sem í þúsundir ára var leiðin þeirra hvert til annars; náttúruna, sem þau vernda og elska; söguna, þar sem víkingaskip, Hansakaupmenn og frelsissöngvar fléttast saman í eina frásögn; og sköpunargleðina — úr þessu litla horni heimsins komu LEGO og Múmínálfarnir, Nóbelsverðlaunin og Skype, „Ópið“ og tónlist Čiurlionis.
Og það mikilvægasta — við, öll löndin átta, Ísland þar á meðal, erum ein stór og spennandi fjölskylda. Næst þegar þú leikur þér með LEGO, hlustar á ABBA eða lest um Múmínálfana — mundu: allt þetta bjuggu vinir okkar og nágrannar til. Og hvað ætlar þú að skapa?
Haltu áfram að kanna: náðu í ævintýri Andersens eða „Ronju ræningjadóttur“ á bókasafninu, skoðaðu safn, biddu foreldra þína að sýna þér allar átta höfuðborgirnar á korti — og kannski siglirðu einn daginn með ferju yfir Eystrasaltið!
Åtte land. Åtte vinder. Ett spill — klarer du å samle alle?
«Ohoi, kaptein! Åtte nordiske og baltiske land venter på deg. I hvert land venter en utfordring. Klarer du den, vinner du landets vind. Samle alle åtte — og du blir Jarl over de åtte hav!»
Se helt øverst på Europakartet. Der nettene er lange om vinteren og sola nesten ikke går ned om sommeren, ligger åtte land — som én stor familie rundt et hav.
Tre «søstre» på og ved Den skandinaviske halvøya: Norge, Sverige og Danmark. Språkene deres er så like at folk forstår hverandre uten å ha lært nabospråket!
Skandinavia pluss Island og Finland. Alle fem har et kors i flagget — bare i forskjellige farger.
Estland, Latvia og Litauen — tre land på østsiden av Østersjøen. Små, men sta og veldig oppfinnsomme.
Her er sjøkartet vårt. Trykk på et land, så seiler du rett til kapittelet om det:
For over tusen år siden seilte det folk ut på havet fra Norge, Danmark og Sverige — de vi i dag kaller vikinger. På film blir de ofte vist bare som røvere, men egentlig var de fleste av dem bønder, handelsfolk, oppdagere og verdens beste skipsbyggere. Langskipene deres, med dragehode i baugen, var så lette og smidige at de kunne seile både over stormfulle hav og opp grunne elver.
Vikingene nådde Island, Grønland og til og med Amerika. De handlet også langs Østersjøkysten — de seilte dit hvor Estland, Latvia og Litauen ligger i dag, og byttet til seg sølv, pelsverk og rav. Eventyrene sine fortalte de i lange historier — sagaer — som senere ble skrevet ned på skinnark på Island.
Island er som en bit av en annen planet. Her spruter varme geysirer opp av bakken, vulkaner ryker, og rett ved siden av glir enorme isbreer stille av gårde. På vinternetter tennes himmelen i grønt og lilla nordlys. Trær er det få av, men til gjengjeld ser mosemarkene ut som et mykt, grønt teppe.
Rundt år 874 kom vikinger fra Norge seilende hit — og ble. Siden de ikke ville ha noen konge, fant de i 930 på å møtes til en felles forsamling — Alltinget — og bestemme alt sammen. I de lange vinterkveldene fortalte og skrev islendingene sagaer — historier om helter, reiser og familiekrangler. Takket være dem vet vi i dag hvordan vikingene levde.
Leiv Eiriksson — den første europeeren i Amerika. Snorre Sturlason — forfatteren som på 1200-tallet skrev ned sagaene og de gamle mytene om Tor og Odin.
Andri Snær Magnason («Historien om den blå planeten»), Áslaug Jónsdóttir og kunstneren Rán Flygenring, som tegner vulkaner og fugler.
Fargerike blikkledde hus i Reykjavik, gatekunst på veggene og de gamle saga-illustrasjonene.
Islendingene varmer opp husene sine med geotermisk energi — varmt vann rett fra jordas indre. Til og med fortauene i sentrum er oppvarmet!
Verdens nordligste hovedstad. Over byen ruver kirken Hallgrímskirkja, som ligner en basaltklippe på vei opp av bakken, og ved havna står den blanke skipsskulpturen «Solfareren».
Norskekysten ser ut som om en kjempe har hogd i fjellene med øks, og havet har fylt sprekkene. De smale, dype «havtungene» mellom bratte fjellvegger kalles fjorder. Lengst nord i landet går ikke sola ned på flere uker om sommeren, og om vinteren lyser nordlyset opp himmelen.
Norge er vikingenes hjemland. Kong Harald Hårfagre lovte å ikke klippe håret før han hadde samlet landet til ett rike — og han holdt ord. Olav den hellige brakte kristendommen til Norge, og mengder av kirker i hele Skandinavia bærer navnet hans.
Roald Amundsen — det første mennesket på Sydpolen (1911, med ski og hundespann). Og maleren Edvard Munch, som hele verden kjenner ett bilde av.
Norske folkeeventyr om troll — store, litt dumme og livredde for sollys. De ble samlet inn på 1800-tallet av Asbjørnsen og Moe — som brødrene Grimm, bare på norsk. Og Maria Parrs moderne bøker («Vaffelhjarte») handler om barndom ved fjorden.
Munchs «Skrik» — den lille figuren som holder seg om hodet under en oransje himmel. Rosemaling — tradisjonelt blomstermaleri på tre. Og i Oslo: Vigelandsparken med 200 skulpturer av mennesker i stein.
Equinor — energikjempen: før mest olje, nå stadig flere vindmøller til havs. Norge har flere elbiler per innbygger enn noe annet land i verden.
I Oslo kan du gå opp på taket av operahuset — det er bygget med vilje som et skrånende isflak. I Bergen står de fargerike trehusene til hansakjøpmennene på rekke langs havna — og det regner nesten alltid, så bergenserne spøker med at barna der blir født med paraply.
Danmark er flatt som en pannekake og består av mer enn 400 øyer. Landets høyeste bakke er bare 171 meter — lavere enn mange TV-tårn! Til gjengjeld kan du sykle overalt — i København er det flere sykler enn biler.
Danmark var et mektig vikingrike. Kong Harald Blåtann (Blåtand — Bluetooth) samlet landet rundt år 965 — derfor fikk teknologien som knytter enheter sammen til ett, navnet hans da ingeniører fant den opp tusen år senere. Danmarks kongefamilie er en av verdens eldste: rekken av konger og dronninger går mer enn tusen år tilbake, helt til vikingtiden.
H.C. Andersen — skomakersønnen fra Odense som ble verdens mest berømte eventyrdikter: «Den lille havfruen», «Den stygge andungen», «Snødronningen», «Prinsessen på erten». Eventyrene hans er oversatt til mer enn 150 språk.
Skulpturen av Den lille havfruen på steinen i havna i København — mindre enn alle venter seg, men elsket av hele verden. Tivoli — en av verdens eldste fornøyelsesparker (1843), som til og med inspirerte Disneyland.
LEGO — det viktigste av alt! Dessuten Maersk (enorme containerskip), Novo Nordisk (medisiner) og Carlsberg.
Danskene har ordet hygge — følelsen av kos når det er mørkt ute, mens stearinlysene brenner inne, kakaoen damper og alle de beste folkene er samlet. Danmark ligger stadig blant verdens lykkeligste land.
Den fargerike havna Nyhavn med gamle seilskuter, kongeslottet med gardister i bjørneskinnsluer og tusenvis av syklister. Andersen bodde en gang i et hus ved Nyhavn-kaia og skrev eventyrene sine der.
Det største landet i Norden: endeløse skoger, nesten 100 000 innsjøer og tusenvis av øyer langs kysten. I Sverige gjelder den fine regelen allemansrätten — «alle manns rett»: akkurat som allemannsretten i Norge lar den alle gå fritt i naturen, plukke bær og til og med slå opp telt, så lenge man oppfører seg fint.
Kong Gustav Vasa førte Sverige ut av Kalmarunionen i 1523 — siden da har svenskene hatt sitt eget rike. På 1600-tallet ble Sverige en stormakt som hersket over nesten hele Østersjøkysten. Og på 1800-tallet ga oppfinneren Alfred Nobel, som ble rik på dynamitt, hele formuen sin til priser — derfor deles Nobelprisene ut i Stockholm hvert år, til verdens beste forskere og forfattere.
Astrid Lindgren — hun fant opp Pippi Langstrømpe, verdens sterkeste jente, og dessuten Karlsson på taket, Ronja Røverdatter og Emil i Lønneberget. I tillegg: Elsa Beskow (skogseventyr) og Sven Nordqvist — gamle Pettersen og katten hans, Findus.
ABBA — gruppa hvis sanger («Dancing Queen»!) nå synges av tredje generasjon. I Stockholm finnes et helt ABBA-museum.
Dalahäst — den røde trehesten malt med blomster, selve symbolet på Sverige. Carl Larssons akvareller av det koselige livet på landet inspirerte til og med stilen til IKEA.
IKEA, Spotify, Volvo, H&M, Ericsson og Mojang, som lagde Minecraft — alt sammen er Sverige.
Hovedstaden er bygget på 14 øyer bundet sammen av 57 broer — det sies at byen «flyter på vannet». I gamlebyen Gamla Stan finnes et smug som er smalere enn én meter. Og på museum står Vasa — krigsskipet som sank på sin aller første tur i 1628 og ble hevet nesten helt, 333 år senere.
Finland kalles «de tusen sjøers land», men egentlig har landet mer enn 180 000 innsjøer! Mellom sjøene ligger furuskoger, bærlyng og selvfølgelig saunaer. Det finnes 5,6 millioner finner — og over 3 millioner saunaer: nesten én til hver eneste familie.
Finland hørte lenge til Sverige, deretter til Russland, og i 1917 ble landet selvstendig. Finnene er stolte av staheten sin, som de kaller sisu — kraften til å ikke gi opp når det er som aller tyngst. Språket deres ligner ikke det minste på svensk eller norsk — det er i slekt med ... estisk!
Tove Jansson skapte mummitrollene — runde, godhjertede troll fra Mummidalen. Mummipappaen skriver memoarer, Mummimamma har alltid med seg veska si, og lille My er aldri redd for noen ting.
Komponisten Jean Sibelius, hvis musikk ble et symbol på Finlands frihet. Og, helt offisielt, Julenissen — landsbyen hans med postkontor og reinsdyr ligger i Rovaniemi, rett ved polarsirkelen.
Akseli Gallen-Kallela malte scener fra «Kalevala», finnenes nasjonalepos om trollmannen Väinämöinen. I dag er Finland kjent for enkel, vakker design: Marimekko-blomster og Iittala-glass.
Nokia (en gang halvparten av verdens telefoner!), heisprodusenten KONE, spillskaperne Rovio (Angry Birds) og Supercell (Clash of Clans) og matbudene i Wolt.
En by gjennomblåst av havvind, med en hvit domkirke over havna. Den mest imponerende kirken er Temppeliaukio, sprengt rett inn i fjellet: veggene er naturlig stein, taket en kobberkuppel — og akustikken er så god at det holdes konserter der.
Estland har mer enn 2 000 øyer — de største er Saaremaa og Hiiumaa. Halve landet er dekket av skog, og gjennom myrene er det lagt trestier du kan gå på, som over et mykt, brunt hav. Estlands flaggfarger er som naturen der: blå himmel, svart jord, hvit snø.
Vikingene seilte hit for å handle, og senere ble landet styrt av Den liviske ordenen, dansker, svensker og russere. I 1918 erklærte Estland seg selvstendig, og i 1991 vant landet friheten tilbake — syngende! De enorme folkemøtene der hundretusener sang frihetssanger, kalles Den syngende revolusjonen.
I Estland kan nesten alt gjøres på nett: stemme ved valg, starte et firma, signere papirer. Til og med folk fra andre land kan bli Estlands e-innbyggere. På skolen lærer barna å programmere tidlig.
Skype ble laget av estiske programmerere — det var første gang hele verden kunne ringe gratis over internett. Senere skapte esterne Bolt (sparkesykler og skyss) og Wise (pengeoverføringer).
Eno Raud og naksitrallene hans (Naksitrallid) — tre bittesmå krabater: Mosskjegg, Muffen og Halvsko. Estland er også kjent for fantastiske bokillustratører.
Gamlebyen i Tallinn står på UNESCOs verdensarvliste. Moderne estisk illustrasjon og animasjon er kjent i hele Europa.
Et middelaldereventyr: steinmurer, vakttårn (ett av dem heter «Tykke Margareta»), røde tak og et apotek som har vært åpent siden 1422 — Europas eldste på samme sted. Fra Toompea-høyden ser du hele byen, helt ut til havet.
Skog dekker mer enn halve Latvia, og langs havet strekker det seg hvite sandstrender. I Kuldīga faller Venta-fossen — bare 2 meter høy, men hele 240 meter bred: Europas bredeste foss. Om våren hopper fisken oppover den — det ser ut som om den flyr!
Riga ble grunnlagt i 1201 og ble en mektig by i Hansaen — middelalderens kjøpmannsforbund: hit kom skip og varer fra hele Europa. Som naboene erklærte Latvia seg selvstendig i 1918 og gjenvant friheten i 1990–1991 — og sto sammen med de andre i Den baltiske kjeden.
Latvierne har samlet mer enn en million sanger — korte vers på fire linjer som kalles dainas. Hvert femte år holdes sang- og dansefestivalen i Riga, der tusenvis av korsangere synger samtidig på scenen.
Rigas Art Nouveau-hus (jugendstil) er blant Europas vakreste: fasader med ansikter, soler, blomster og sfinkser. I Alberta-gata er nesten hvert eneste hus et kunstverk.
Folkeeventyr og sanger er grunnmuren i latvisk barndom, og moderne forfattere og illustratører (for eksempel bøkene fra forlaget «Liels un mazs») vinner priser i hele Europa.
Rigas svarte balsam (bare for voksne!), kanelbakst, ravsmykker og mønstrete votter — hvert eneste mønster har sin egen betydning.
Den største byen i de baltiske landene. I gamlebyen står Svarthodenes hus og domkirken med et av Europas største orgler, og den store markedshallen holder til i ... gamle luftskipshangarer!
Østersjøen, sanddyner, skoger og tusenvis av innsjøer. Den kuriske landtungen — en 98 km lang sandstripe med enorme dyner, mellom havet og lagunen — står på UNESCOs verdensarvliste. Etter storm kaster havet noen ganger opp rav — størknet kvae fra trær, millioner av år gammel. Iblant finner man et insekt inni ravet, som satt fast der allerede før dinosaurene forsvant!
På 1200-tallet samlet kong Mindaugas de litauiske landene. Gediminas grunnla Vilnius og skrev brev til byene i Europa: «Kom hit, her er det godt å bo!» Og under Vytautas den store strakte storfyrstedømmet Litauen seg fra Østersjøen til Svartehavet — en av Europas største stater. Senere gikk Litauen i union med Polen, og etter lange år med undertrykkelse erklærte landet seg selvstendig 16. februar 1918 — og 11. mars 1990, som det aller første, gjenopprettet det friheten på nytt.
Mindaugas, Gediminas, Vytautas den store. Maleren og komponisten M. K. Čiurlionis, som malte musikk som bilder. Og basketspillerne — fra Sabonis til dagens stjerner.
Pranas Mašiotas — den litauiske barnelitteraturens far. Eventyret om Eglė, slangenes dronning, bøker av moderne forfattere (Kęstutis Kasparavičius og flere) — og selvfølgelig oversatte venner fra nord: mummitrollene og Pippi snakker litauisk også!
Korsmakerkunsten — utskårne trekors og kapellstolper, oppført på UNESCOs liste. Vilnius-barokken — hvite, bølgende kirker. Og maleriet av Guds mor i Aušros vartai, «Morgenrødens port», som folk reiser til fra hele verden.
Litauiske suksesshistorier: Vinted, Nord Security og laserprodusenter hvis lasere til og med brukes av NASA. Og basketball er «den andre religionen»: når Litauen spiller, stopper hele landet opp.
Et sagn forteller at Gediminas drømte om en jernulv som ulte på en høyde, og vismannen Lizdeika tydet drømmen: her skulle det bygges en by hvis rykte ville nå ut over hele verden. I dag står Gediminas-tårnet på den høyden, og rundt det ligger en av Europas største og vakreste gamlebyer, på UNESCOs liste: bakgårder, tårn og fargerike tak.
Reisen er over — fra Islands geysirer til tårnene i Vilnius. La du merke til noe? Alle de åtte landene har mye til felles: havet, som i tusenvis av år har vært veien deres til hverandre; naturen, som de er glade i og tar vare på; historien, der vikingskip, hansakjøpmenn og frihetssanger flettes sammen til én fortelling; og skaperkraften — fra denne lille kroken av verden kom LEGO og mummitrollene, Nobelprisen og Skype, «Skrik» og Čiurlionis’ musikk.
Og det aller viktigste: alle de åtte landene — med Norge midt iblant dem — er én stor, spennende familie. Neste gang du bygger med LEGO, hører på ABBA eller leser om mummitrollene, kan du tenke på at alt dette ble skapt av naboer rundt det samme havet. Og hva skal du skape?
Utforsk videre: lån H.C. Andersens eventyr eller «Ronja Røverdatter» på biblioteket, besøk et museum, be noen hjemme om å vise deg alle de åtte hovedstedene på kartet — og kanskje tar du en dag ferga over Østersjøen!
Otte lande. Otte vinde. Ét spil — kan du samle dem alle?
»Ohøj, kaptajn! Otte nordiske og baltiske lande venter på dig. I hvert af dem lurer en udfordring. Klar den, og du vinder landets vind. Saml alle otte — og bliv De Otte Haves Jarl!«
Kig helt op i toppen af Europakortet. Dér, hvor nætterne er lange om vinteren, og solen næsten ikke går ned om sommeren, ligger otte lande — som én stor familie rundt om havet.
Tre »søstre« på og omkring Den Skandinaviske Halvø: Norge, Sverige og Danmark. Deres sprog ligner hinanden så meget, at folk kan forstå hinanden uden overhovedet at have lært nabosproget!
Skandinavien plus Island og Finland. Alle fem har et kors i flaget — bare i hver deres farver.
Estland, Letland og Litauen — tre lande på Østersøens østlige kyst. Små, men stædige og vildt opfindsomme.
Her er rejsens søkort. Klik på et land, og du sejler direkte til dets kapitel:
For over tusind år siden sejlede folk fra Norge, Danmark og Sverige ud på havet — dem, vi i dag kalder vikinger. I film bliver de tit kun vist som røvere, men i virkeligheden var de fleste af dem bønder, købmænd, opdagelsesrejsende og verdens bedste skibsbyggere. Deres langskibe med dragehoved i stævnen var så lette og smidige, at de kunne sejle både over det stormfulde ocean og op ad lavvandede floder.
Vikingerne nåede Island, Grønland og endda Amerika. De handlede også langs Østersøens kyster — de sejlede derhen, hvor Estland, Letland og Litauen ligger i dag, og byttede sølv, pelsværk og rav. Deres eventyr fortalte de i lange historier — sagaer — som man på Island senere skrev ned på skindark.
Island er som et stykke af en anden planet. Her sprøjter varme gejsere op af jorden, vulkaner står og ryger, og lige ved siden af glider kæmpestore gletsjere stille af sted. I vinternætterne tændes himlen i grønt og lilla nordlys. Der er ikke mange træer, men til gengæld ligner mosmarkerne et blødt, grønt tæppe.
Omkring år 874 kom vikinger sejlende hertil fra Norge — og de blev. De ville ikke have nogen konge, så i 930 fandt de på at mødes til en fælles forsamling — Altinget — og bestemme alting sammen. I de lange vinteraftener fortalte og nedskrev islændingene sagaer — historier om helte, rejser og familiestridigheder. Det er takket være dem, at vi i dag ved, hvordan vikingerne levede.
Leif Eriksson — den første europæer i Amerika. Snorri Sturluson — forfatteren, der i 1200-tallet nedskrev sagaerne og de gamle myter om Thor og Odin.
Andri Snær Magnason (»Historien om den blå planet«), Áslaug Jónsdóttir og tegneren Rán Flygenring, der tegner vulkaner og fugle.
Reykjaviks farverige blikhuse, gadekunst på murene og de gamle saga-illustrationer.
Islændingene opvarmer deres huse med geotermisk energi — varmt vand direkte fra jordens indre. Selv fortovene i centrum er opvarmede!
Verdens nordligste hovedstad. Over byen knejser kirken Hallgrímskirkja, der ligner en basaltklippe på vej op af jorden, og nede ved havnen står den blanke skibsskulptur »Solfareren«.
Norges kyst ser ud, som om en kæmpe har hugget bjergene i stykker med en økse, og havet har fyldt sprækkerne op. De smalle, dybe hav-»tunger« mellem stejle klipper kaldes fjorde. I landets nordligste del går solen slet ikke ned i flere uger om sommeren, og om vinteren lyser nordlyset himlen op.
Norge er vikingernes hjemland. Kong Harald Hårfager lovede ikke at klippe sit hår, før han havde samlet landet — og han holdt sit løfte. Olav den Hellige bragte kristendommen til Norge, og et væld af kirker i hele Skandinavien er opkaldt efter ham.
Roald Amundsen — det første menneske på Sydpolen (1911, på ski og med hundeslæder). Og maleren Edvard Munch, hvis billede hele verden kender.
De norske folkeeventyr om trolde — store, lidt dumme og bange for sollys. De blev samlet i 1800-tallet af Asbjørnsen og Moe — ligesom brødrene Grimm, bare på norsk. Maria Parrs moderne bøger (»Vaffelhjerte«) handler om en barndom ved fjorden.
Munchs »Skriget« — den lille figur, der tager sig til hovedet under en orange himmel. Rosemåling — traditionelt blomstermaleri på træ. I Oslo ligger Vigelandsparken med 200 stenskulpturer af mennesker.
Equinor — energigiganten: før mest olie, nu flere og flere vindmøller på havet. Norge har flere elbiler pr. indbygger end noget andet land i verden.
I Oslo kan man gå helt op på operahusets tag — det er med vilje bygget som en skrånende isflage. I Bergen står Hansakøbmændenes farverige træhuse på række langs havnen — og det regner næsten altid, så bergenserne siger for sjov, at børn dér bliver født med paraply.
Danmark er fladt som en pandekage og består af mere end 400 øer. Landets højeste bakke er kun 171 meter — lavere end mange tv-tårne! Til gengæld kan man cykle overalt — i København er der flere cykler end biler.
Danmark var et mægtigt vikingerige. Kong Harald Blåtand (på engelsk: Bluetooth) samlede landet omkring år 965 — så da ingeniører tusind år senere opfandt en teknologi, der samler apparater til ét, opkaldte de den efter ham. Den danske kongefamilie er en af verdens ældste: kæden af konger og dronninger strækker sig mere end tusind år tilbage, helt til vikingetiden.
Vores egen H.C. Andersen — skomagerens søn fra Odense, der blev hele verdens mest berømte eventyrdigter: »Den lille Havfrue«, »Den grimme Ælling«, »Snedronningen«, »Prinsessen på Ærten«. Hans eventyr er oversat til mere end 150 sprog.
Den lille Havfrue på sin sten i Københavns havn — mindre, end alle regner med, men elsket af hele verden. Tivoli — en af verdens ældste forlystelsesparker (1843), som endda inspirerede Disneyland.
LEGO — selvfølgelig den vigtigste! Og desuden Maersk (kæmpestore containerskibe), Novo Nordisk (medicin) og Carlsberg.
Danskerne har ordet hygge — følelsen af, at det er mørkt udenfor, mens stearinlysene brænder, kakaoen damper, og alle de rare mennesker er samlet indenfor. Danmark ligger igen og igen blandt verdens lykkeligste lande.
Den farverige havn Nyhavn med gamle sejlskibe, kongeslottet med gardere i bjørneskindshuer og tusindvis af cyklister. H.C. Andersen boede engang i et hus ved Nyhavns kaj og skrev sine eventyr dér.
Det største af de nordiske lande: endeløse skove, næsten 100 000 søer og tusindvis af øer langs kysten. I Sverige gælder den vidunderlige regel allemansrätten — »alles ret«: alle må frit vandre i naturen, plukke bær og endda slå telt op, bare man opfører sig ordentligt.
Kong Gustav Vasa førte i 1523 Sverige ud af Kalmarunionen — og siden da har svenskerne haft deres eget rige. I 1600-tallet blev Sverige et imperium, der herskede over næsten hele Østersøkysten. Og i 1800-tallet efterlod opfinderen Alfred Nobel, der var blevet rig på dynamit, hele sin formue til priser — derfor uddeles Nobelpriserne hvert år i Stockholm til verdens bedste forskere og forfattere.
Astrid Lindgren — hun fandt på Pippi Langstrømpe, verdens stærkeste pige, og desuden Karlsson på taget, Ronja Røverdatter og Emil fra Lønneberg. Og så er der: Elsa Beskow (skoveventyr) og Sven Nordqvist — den gamle Peddersen og hans kat Findus.
ABBA — gruppen, hvis sange (»Dancing Queen«!) nu synges af tredje generation. I Stockholm findes et helt ABBA-museum.
Dalahäst — den røde træhest malet med blomster, Sveriges symbol. Carl Larssons akvareller af det hyggelige liv på landet inspirerede endda IKEA-stilen.
IKEA, Spotify, Volvo, H&M, Ericsson og Mojang, der skabte Minecraft — alt sammen Sverige.
Hovedstaden er bygget på 14 øer forbundet af 57 broer — man siger, det er »byen, der flyder på vandet«. I den gamle bydel Gamla Stan findes en gade, der er smallere end én meter. Og på museet står Vasa — krigsskibet, der sank på sin allerførste sejltur i 1628 og blev hævet næsten helt 333 år senere.
Finland kaldes »de tusind søers land«, men i virkeligheden er der mere end 180 tusind! Mellem søerne ligger fyrreskove, bærbuske og selvfølgelig saunaer. Der er 5,6 millioner finner — og mere end 3 millioner saunaer: næsten én til hver familie.
Finland hørte længe under Sverige og siden under Rusland, men i 1917 blev landet selvstændigt. Finnerne er stolte af deres stædighed, som de kalder sisu — kraften til ikke at give op, når det er allersværest. Deres sprog ligner slet ikke svensk eller norsk — det er i familie med... estisk!
Tove Jansson skabte Mumitroldene — de runde, godhjertede trolde fra Mumidalen. Mumifar skriver sine erindringer, Mumimor har altid sin taske med, og Lille My er aldrig bange for noget som helst.
Komponisten Jean Sibelius, hvis musik blev symbolet på Finlands frihed. Og, helt officielt, Julemanden — hans landsby med posthus og rensdyr ligger i Rovaniemi, lige ved polarcirklen.
Akseli Gallen-Kallela malede scener fra »Kalevala« — finnernes nationalepos om troldmanden Väinämöinen. I dag er Finland berømt for enkelt, smukt design: Marimekkos blomster og Iittalas glas.
Nokia (engang halvdelen af alle verdens telefoner!), elevatorfabrikanten KONE, spiludviklerne Rovio (Angry Birds) og Supercell (Clash of Clans) og madbudene fra Wolt.
En by gennemblæst af havvind med en hvid domkirke over havnen. Den mest imponerende kirke er Temppeliaukio, sprængt direkte ind i klippen: væggene er rå sten, taget en kobberkuppel — og akustikken er så god, at der holdes koncerter derinde.
Estland har mere end 2 000 øer — de største hedder Saaremaa og Hiiumaa. Halvdelen af landet er dækket af skov, og gennem moserne løber der træstier, hvor man kan gå som hen over et blødt, brunt hav. Flagets farver er som landets natur: blå himmel, sort jord, hvid sne.
Vikingerne sejlede hertil for at handle, og siden blev landet styret af Den Liviske Orden, af danskere, svenskere og russere. I 1918 erklærede Estland sig uafhængigt, og i 1991 vandt det friheden tilbage — syngende! De store forsamlinger, hvor hundredtusinder af mennesker sang frihedssange, kaldes Den Syngende Revolution.
I Estland kan man klare næsten alt på nettet: stemme til valg, starte en virksomhed, underskrive papirer. Selv folk fra andre lande kan blive estiske e-residenter. I skolen lærer børn tidligt at programmere.
Programmet Skype blev skabt af estiske programmører — det var første gang, hele verden kunne ringe gratis over internettet. Senere skabte esterne Bolt (løbehjul og kørsel) og Wise (pengeoverførsler).
Eno Raud og hans tre bittesmå krutter fra »Naksitrallid« (Naksitrallid) — Mosskæg, Muffe og Halvsko. Estland er også berømt for sine fremragende bogillustratorer.
Tallinns gamle bydel er på UNESCOs verdensarvsliste. Moderne estisk illustration og animation er kendt i hele Europa.
Et middelaldereventyr: stenmure, vagttårne (et af dem hedder »Tykke Margrethe«), røde tage og et apotek, der har været åbent siden 1422 — Europas ældste på samme adresse. Fra Toompea-bakken kan man se hele byen helt ud til havet.
Skove dækker over halvdelen af Letland, og langs havet strækker sig hvide sandstrande. I Kuldīga falder Venta-vandfaldet — kun 2 meter højt, men hele 240 meter bredt: Europas bredeste vandfald. Om foråret springer fiskene op over det — det ser ud, som om de flyver!
Riga blev grundlagt i 1201 og blev en mægtig by i Hansaen — middelalderens store købmandsforbund: her mødtes skibe og varer fra hele Europa. Ligesom sine naboer erklærede Letland sig uafhængigt i 1918 og genvandt friheden i 1990–1991 — og stod selv med i Den Baltiske Kæde.
Letterne har samlet mere end en million sange — korte vers på fire linjer, kaldet dainas. Hvert femte år holdes den store sang- og dansefest i Riga, hvor tusindvis af korsangere synger på scenen på samme tid.
Rigas Art Nouveau-huse (jugendstil) er blandt Europas smukkeste: facader med ansigter, sole, blomster og sfinkser. I Alberta-gaden er næsten hvert eneste hus et kunstværk.
Folkeeventyr og sange er kernen i en lettisk barndom, og moderne forfattere og illustratorer (for eksempel bøgerne fra forlaget »Liels un mazs«) vinder priser i hele Europa.
Rigas sorte balsam (kun for voksne!), kanelsnegle, ravsmykker og de mønstrede vanter — hvert eneste mønster har sin egen betydning.
Den største by i de baltiske lande. I den gamle bydel står Sorthovedernes Hus og domkirken med et af Europas største orgler, og det centrale marked holder til i... gamle zeppeliner-hangarer!
Østersøen, klitter, skove og tusindvis af søer. Den Kuriske Landtange — en 98 km lang sandstribe mellem havet og lagunen med kæmpestore klitter — er på UNESCOs verdensarvsliste. Efter en storm skyller havet nogle gange rav op på stranden — størknet harpiks fra træer, som er millioner af år gammel. Nogle gange sidder der et insekt inde i ravet, fanget dér før dinosaurernes tid var forbi!
I 1200-tallet samlede kong Mindaugas de litauiske lande. Gediminas grundlagde Vilnius og skrev breve til byerne i Europa: »Kom hertil, her er godt at bo!« Og under Vytautas den Store strakte Storfyrstendømmet Litauen sig fra Østersøen til Sortehavet — en af Europas allerstørste stater. Senere gik Litauen i union med Polen, og efter mange års undertrykkelse erklærede landet sin uafhængighed den 16. februar 1918 — og den 11. marts 1990 genvandt det den, som det allerførste af alle.
Mindaugas, Gediminas og Vytautas den Store. Maleren og komponisten M. K. Čiurlionis, der malede musik som billeder. Og basketballspillerne — fra Sabonis til nutidens stjerner.
Pranas Mašiotas — den litauiske børnelitteraturs far. Eventyret om Eglė, snogenes dronning, moderne forfatteres bøger (Kęstutis Kasparavičius og flere) — og selvfølgelig de oversatte venner fra nord: Mumitroldene og Pippi taler også litauisk!
Korssnitterkunsten — udskårne trækors og små »kapelpæle«, optaget på UNESCOs liste. Vilnius' barok — hvide, bølgende kirker. Og billedet af Jomfru Maria i Morgenrødens Port (Aušros vartai), som mennesker rejser til fra hele verden.
Litauiske succeshistorier: Vinted, Nord Security og laserfabrikker, hvis lasere endda bruges af NASA. Og basketball er landets »anden religion«: når Litauen spiller, går hele landet i stå.
Legenden fortæller: Gediminas drømte om en jernulv, der hylede oppe på en bakke, og den vise Lizdeika tydede drømmen — her skulle der bygges en by, hvis ry ville nå ud over hele verden. I dag står Gediminas-tårnet på bakken, og rundt om ligger en af Europas største og smukkeste gamle bydele, beskyttet af UNESCO: gårdhaver, tårne og farverige tage.
Rejsen er slut — fra Islands gejsere til tårnene i Vilnius. Lagde du mærke til noget? Alle otte lande har masser til fælles: havet, der i tusinder af år var deres vej til hinanden; naturen, som de passer på og elsker; historien, hvor vikingeskibe, Hansakøbmænd og frihedssange flettes sammen til én fortælling; og opfindsomheden — fra dette lille hjørne af verden kom LEGO og Mumitroldene, Nobelprisen og Skype, »Skriget« og Čiurlionis' musik.
Og det allervigtigste: vi — alle otte lande, med Danmark midt i flokken — er én stor, spændende familie. Næste gang du bygger med LEGO, hører ABBA eller læser om Mumitroldene, så husk: alt det er skabt lige her, af familien rundt om havet. Og hvad mon du selv kommer til at skabe?
Udforsk videre: lån H.C. Andersens eventyr eller »Ronja Røverdatter« på biblioteket, tag på museum, bed dine forældre om at finde alle otte hovedstæder på et kort — og måske sejler du en dag selv med færge over Østersøen!
Åtta länder. Åtta vindar. Ett spel — kan du samla alla?
”Ohoj, kapten! Åtta länder i Norden och Baltikum väntar på dig. I varje land finns en utmaning. Klara den, så vinner du landets vind. Samla alla åtta — och bli De åtta havens jarl!”
Titta högst upp på Europakartan. Där, där vinternätterna är långa och sommarsolen nästan aldrig går ner, ligger åtta länder — som en enda stor familj runt ett hav.
Tre ”systrar” på och kring Skandinaviska halvön: Norge, Sverige och Danmark. Deras språk är så lika att folk förstår varandra utan att ens ha pluggat!
Skandinavien plus Island och Finland. Alla fem flaggorna har ett kors — bara i olika färger.
Estland, Lettland och Litauen — tre länder på Östersjöns östra strand. Små men envisa och väldigt påhittiga.
Här är vårt sjökort. Klicka på ett land så seglar du direkt till dess kapitel:
För mer än tusen år sedan seglade människor ut på havet från Norge, Danmark och Sverige — de som vi i dag kallar vikingar. I filmer visas de ofta bara som rövare, men de flesta av dem var faktiskt bönder, handelsmän, upptäcktsresande och världens skickligaste skeppsbyggare. Deras långskepp med drakhuvud i fören var så lätta och smidiga att de kunde segla både över stormiga hav och uppför grunda floder.
Vikingarna nådde Island, Grönland och till och med Amerika. De handlade också längs Östersjöns kuster — de seglade dit där Estland, Lettland och Litauen ligger i dag och bytte till sig silver, pälsar och bärnsten. Sina äventyr berättade de i långa historier — sagor, som islänningarna senare skrev ner på blad av skinn.
Island är som en bit av en annan planet. Här sprutar heta gejsrar upp ur marken, vulkaner ryker, och alldeles intill glider väldiga glaciärer sakta fram. Under vinternätterna tänds himlen av grönt och lila norrsken. Träd finns det ont om, men mossfälten ser ut som en mjuk grön matta.
Omkring år 874 kom vikingar seglande hit från Norge — och stannade. Någon kung ville de inte ha, så år 930 kom de på att samlas till ett gemensamt stormöte — Alltinget — och bestämma allting tillsammans. Under de långa vinterkvällarna berättade och nedtecknade islänningarna sagor — historier om hjältar, resor och familjegräl. Tack vare dem vet vi i dag hur vikingarna levde.
Leif Eriksson — den förste europén i Amerika. Snorre Sturlasson — författaren som på 1200-talet skrev ner sagorna och de gamla myterna om Tor och Oden.
Andri Snær Magnason (”Sagan om den blå planeten”), Áslaug Jónsdóttir och illustratören Rán Flygenring, som ritar vulkaner och fåglar.
Reykjaviks färgglada plåtklädda hus, gatukonst på väggarna och de gamla sagornas illustrationer.
Islänningarna värmer sina hus med geotermisk energi — hett vatten direkt ur jordens djup. Till och med trottoarerna i centrum är uppvärmda!
Världens nordligaste huvudstad. Över staden reser sig kyrkan Hallgrímskirkja, som liknar en basaltklippa på väg mot himlen, och i hamnen står den blänkande skeppsskulpturen ”Solfararen”.
Norges kust ser ut som om en jätte hade huggit sönder bergen med en yxa och havet fyllt alla springor. De smala, djupa havs”tungorna” mellan branta klippväggar kallas fjordar. Längst i norr går solen inte ner på flera veckor om sommaren, och om vintern lyses himlen upp av norrsken.
Norge är vikingarnas hemland. Kung Harald Hårfager lovade att inte klippa håret förrän han hade enat landet — och han höll sitt löfte. Olav den helige förde kristendomen till Norge, och mängder av kyrkor i hela Skandinavien bär hans namn.
Roald Amundsen — den förste människan på Sydpolen (1911, med skidor och hundspann). Konstnären Edvard Munch, vars målning hela världen känner igen.
Norska folksagor om troll — stora, lite dumma och livrädda för solljus. De samlades in på 1800-talet av Asbjørnsen och Moe — som bröderna Grimm, fast på norska. Maria Parrs moderna böcker (”Våffelhjärtat”) handlar om en barndom vid fjorden.
Munchs ”Skriet” — figuren som håller sig för huvudet under en orange himmel. Rosemåling — traditionellt blomstermåleri på trä. I Oslo finns Vigelandsparken med 200 stenskulpturer av människor.
Equinor — energijätten: förr mest olja, nu allt fler vindkraftverk ute till havs. Norge har fler elbilar per person än något annat land i världen.
I Oslo kan du klättra upp på operahusets tak — det är byggt just som ett sluttande isflak. I Bergen radar hansaköpmännens färgglada trähus upp sig längs hamnen — och det regnar nästan jämt, så bergensarna skojar om att barnen där föds med paraply.
Danmark är platt som en pannkaka och består av mer än 400 öar. Landets högsta kulle är bara 171 meter — lägre än många tv-torn! Å andra sidan kan man cykla överallt — i Köpenhamn finns det fler cyklar än bilar.
Danmark var ett mäktigt vikingarike. Kung Harald Blåtand (på engelska Bluetooth) enade landet omkring år 965 — så när ingenjörer tusen år senare uppfann en teknik som kopplar ihop apparater till en enhet, döpte de den efter honom. Danmarks kungafamilj är en av världens äldsta: kedjan av kungar och drottningar sträcker sig mer än tusen år bakåt, ända till vikingatiden.
Hans Christian Andersen — skomakarsonen från Odense som blev världens mest berömda sagoberättare: ”Den lilla sjöjungfrun”, ”Den fula ankungen”, ”Snödrottningen”, ”Prinsessan på ärten”. Hans sagor är översatta till mer än 150 språk.
Statyn av Den lilla sjöjungfrun på sin sten i Köpenhamns hamn — mindre än alla väntar sig, men älskad av hela världen. Tivoli — en av världens äldsta nöjesparker (1843), som till och med inspirerade Disneyland.
LEGO — viktigast av allt! Dessutom Maersk (enorma containerfartyg), Novo Nordisk (mediciner) och Carlsberg.
Danskarna har ordet hygge — den mysiga känslan när det är mörkt ute men ljusen brinner inne, kakaon ångar och alla ens favoritmänniskor är där. Danmark ligger ständigt bland världens lyckligaste länder.
Den färgglada hamnen Nyhavn med gamla segelfartyg, kungliga slott med vakter i björnskinnsmössor och tusentals cyklister. Andersen bodde en gång i ett hus vid Nyhavns kaj och skrev sina sagor där.
Nordens största land: oändliga skogar, nästan 100 000 sjöar och tusentals öar längs kusterna. Här hemma gäller den underbara regeln allemansrätten: alla får vandra fritt i naturen, plocka bär och till och med slå upp ett tält — bara man är rädd om naturen.
Kung Gustav Vasa ledde Sverige ut ur Kalmarunionen år 1523 — sedan dess har svenskarna ett eget rike. På 1600-talet blev Sverige en stormakt som styrde nästan hela Östersjökusten. Och på 1800-talet bestämde uppfinnaren Alfred Nobel, som blivit rik på dynamit, att hela förmögenheten skulle gå till priser — därför delas Nobelprisen ut i Stockholm varje år till världens främsta forskare och författare.
Astrid Lindgren — vår alldeles egen! Hennes Pippi Långstrump är världens starkaste flicka, och dessutom finns Karlsson på taket, Ronja Rövardotter och Emil i Lönneberga. Glöm inte heller Elsa Beskow (skogssagorna) och Sven Nordqvist — gubben Pettson och katten Findus.
ABBA — gruppen vars låtar (”Dancing Queen”!) nu sjungs av tredje generationen. I Stockholm finns ett helt ABBA-museum.
Dalahästen — den röda trähästen målad med blommor, en riktig Sverigesymbol. Carl Larssons akvareller av det mysiga livet på landet inspirerade till och med IKEA:s stil.
IKEA, Spotify, Volvo, H&M, Ericsson och Mojang som skapade Minecraft — allt det där är svenskt!
Huvudstaden är byggd på 14 öar som binds ihop av 57 broar — ”staden som flyter på vattnet”, brukar det heta. I Gamla stan finns en gränd som är smalare än en meter. Och på museet står Vasa — krigsskeppet som sjönk på sin allra första resa 1628 och bärgades nästan helt 333 år senare.
Finland kallas ”de tusen sjöarnas land”, men egentligen finns det fler än 180 tusen! Mellan sjöarna växer tallskogar och bärmarker — och så finns förstås bastun. Finländarna är 5,6 miljoner, men bastur finns det mer än 3 miljoner: nästan en per familj.
Finland hörde länge till Sverige, sedan till Ryssland, och 1917 blev landet självständigt. Finländarna är stolta över sin envishet, som de kallar sisu — kraften att inte ge upp när det är som allra svårast. Deras språk liknar varken svenska eller norska det minsta — det är släkt med... estniskan!
Tove Jansson skapade Mumintrollen — de runda, godhjärtade trollen i Mumindalen. Muminpappan skriver memoarer, Muminmamman har alltid sin handväska med sig, och lilla My är aldrig någonsin rädd.
Kompositören Jean Sibelius, vars musik blev en symbol för Finlands frihet. Och, helt officiellt, jultomten — hans by med postkontor och renar ligger i Rovaniemi, alldeles vid polcirkeln.
Akseli Gallen-Kallela målade scener ur ”Kalevala” — finländarnas nationalepos om trollkarlen Väinämöinen. I dag är Finland känt för enkel, vacker design: Marimekkos blommor, Iittalas glas.
Nokia (en gång i tiden hälften av världens alla telefoner!), hisstillverkaren KONE, spelmakarna Rovio (Angry Birds) och Supercell (Clash of Clans) samt matbuden Wolt.
En stad genomblåst av havsvind, med en vit domkyrka ovanför hamnen. Mest häpnadsväckande är kyrkan Temppeliaukio, utsprängd direkt ur berget: väggarna är naturlig sten, taket en kupol av koppar — och akustiken är så bra att man håller konserter där.
Estland har fler än 2 000 öar — de största är Saaremaa (Ösel) och Hiiumaa (Dagö). Halva landet täcks av skog, och genom myrarna löper träspänger där man kan gå som över ett mjukt brunt hav. Flaggans färger är som Estlands natur: blå himmel, svart jord, vit snö.
Vikingarna seglade hit för att handla; senare styrdes landet av Livländska orden, av danskar, svenskar och ryssar. 1918 förklarade sig Estland självständigt, och 1991 tog landet tillbaka sin frihet — sjungande! De väldiga sammankomsterna, där hundratusentals människor sjöng frihetssånger, kallas den sjungande revolutionen.
I Estland kan man göra nästan allt på nätet: rösta i val, starta företag, skriva under dokument. Till och med människor från andra länder kan bli estniska e-medborgare. I skolan lär sig barnen programmera tidigt.
Skype skapades av estniska programmerare — det var första gången hela världen kunde ringa gratis via internet. Senare byggde esterna Bolt (elsparkcyklar och skjutsar) och Wise (pengaöverföringar).
Eno Raud och hans ”Naksitrallarna” (Naksitrallid) — tre pyttesmå filurer: Mosskägg, Muff och Halvsko. Estland är också känt för sina fina bokillustratörer.
Tallinns gamla stad står på UNESCO:s världsarvslista. Modern estnisk illustration och animation är känd i hela Europa.
En medeltidssaga: stenmurar, vakttorn (ett av dem heter ”Tjocka Margareta”), röda tak och ett apotek som varit igång sedan 1422 — äldst i Europa på samma plats. Från Domberget ser man hela staden ända ut till havet.
Skog täcker mer än halva Lettland, och längs havet sträcker sig vita sandstränder. I Kuldīga faller Ventas vattenfall — bara 2 meter högt men hela 240 meter brett: Europas bredaste vattenfall. På våren hoppar fiskar uppför det — det ser ut som om de flyger!
Riga grundades 1201 och blev en mäktig stad i Hansan — medeltidens stora handelsförbund: hit kom skepp och varor från hela Europa. Precis som sina grannar förklarade sig Lettland självständigt 1918 och återtog friheten 1990–1991 — och stod med i Baltiska kedjan.
Letterna har samlat in mer än en miljon sånger — korta fyrradingar som kallas dainas. Vart femte år hålls sång- och dansfesten i Riga, där tusentals körsångare sjunger samtidigt på scenen.
Rigas art nouveau-hus (jugend) är bland Europas vackraste: fasader med ansikten, solar, blommor och sfinxer. På Albertsgatan är nästan varje hus ett konstverk.
Folksagor och sånger är grunden i en lettisk barndom, och dagens författare och illustratörer (till exempel böckerna från förlaget ”Liels un mazs”) vinner priser i hela Europa.
Rigas svarta balsam (bara för vuxna!), kanelbullar, smycken av bärnsten och mönstrade vantar — varje mönster har sin egen betydelse.
Baltikums största stad. I gamla stan står Svarthuvudenas hus och domkyrkan med en av Europas största orglar, och den centrala saluhallen huserar i... gamla hangarer för zeppelinare (luftskepp)!
Östersjön, sanddyner, skogar och tusentals sjöar. Kuriska näset — en 98 km lång sandremsa mellan havet och lagunen, med väldiga dyner — står på UNESCO:s världsarvslista. Efter en storm spolar havet ibland upp bärnsten — stelnad kåda från träd, miljontals år gammal. Ibland hittar man en insekt inuti bärnstenen, fångad där redan före dinosauriernas slut!
På 1200-talet enade kung Mindaugas de litauiska landen. Gediminas grundade Vilnius och skrev brev till Europas städer: ”Kom hit, här är det gott att leva!” Och under Vytautas den store sträckte sig storfurstendömet Litauen från Östersjön till Svarta havet — en av Europas största stater. Senare gick Litauen i union med Polen, och efter långa år av förtryck förklarade sig landet självständigt den 16 februari 1918 — och den 11 mars 1990, först av alla, tog det tillbaka sin frihet på nytt.
Mindaugas, Gediminas, Vytautas den store. Konstnären och kompositören M. K. Čiurlionis, som förvandlade musik till tavlor. Och basketspelarna — från Sabonis till dagens stjärnor.
Pranas Mašiotas — den litauiska barnlitteraturens pappa. Sagan om Egle, ormarnas drottning, dagens författare (Kęstutis Kasparavičius med flera) — och förstås de översatta vännerna från norr: Mumintrollen och Pippi pratar litauiska också!
Korssnideriet — snidade träkors och kapellstolpar, upptagna på UNESCO:s lista. Vilnius barock — vita, böljande kyrkor. Och Mariabilden i Gryningsporten, dit människor vallfärdar från hela världen.
Litauiska framgångssagor: Vinted, Nord Security och lasertillverkare vars lasrar används till och med av NASA. Och basket — ”den andra religionen”: när Litauen spelar stannar hela landet.
Legenden berättar: Gediminas drömde om en järnvarg som ylade uppe på en kulle, och siaren Lizdeika förklarade att där skulle man bygga en stad vars rykte skulle nå ut över hela världen. I dag står Gediminastornet på den kullen, och runt omkring breder en av Europas största och vackraste UNESCO-gamla stadskärnor ut sig: innergårdar, torn och färgglada tak.
Resan är slut — från Islands gejsrar till tornen i Vilnius. Vad la du märke till? Alla åtta länderna har massor gemensamt: havet, som i tusentals år varit deras väg till varandra; naturen, som de vårdar och älskar; historien, där vikingaskepp, hansaköpmän och frihetssånger flätas ihop till en enda berättelse; och skaparkraften — ur det här lilla hörnet av världen föddes LEGO och Mumintrollen, Nobelpriset och Skype, ”Skriet” och Čiurlionis musik.
Och det allra finaste: vi — alla åtta länder, med Sverige mitt ibland dem — är en enda stor, spännande familj. Nästa gång du bygger LEGO, lyssnar på ABBA eller läser om Mumintrollen — kom ihåg: allt det där har skapats av grannarna runt samma hav. Och vad kommer du att skapa?
Utforska vidare: låna H.C. Andersens sagor eller ”Ronja Rövardotter” på biblioteket, gå på museum, be någon vuxen visa alla åtta huvudstäderna på kartan — och en vacker dag kanske du själv tar färjan över Östersjön!
Kahdeksan maata. Kahdeksan tuulta. Yksi peli — saatko kerättyä ne kaikki?
”Ohoi, kapteeni! Kahdeksan Pohjolan ja Baltian maata odottaa sinua. Jokaisessa on haaste. Selvitä se, niin voitat sen maan tuulen. Kerää kaikki kahdeksan — ja sinusta tulee Kahdeksan meren jaarli!”
Katso Euroopan kartan yläreunaa. Siellä, missä yöt ovat talvella pitkiä ja kesällä aurinko tuskin laskee, asuu kahdeksan maata — kuin yksi suuri perhe meren ympärillä.
Kolme ”sisarusta” Skandinavian niemimaalla ja sen kupeessa: Norja, Ruotsi ja Tanska. Niiden kielet ovat niin samanlaisia, että ihmiset ymmärtävät toisiaan ihan opettelematta!
Skandinavia sekä Islanti ja Suomi. Kaikkien viiden lipussa on risti — vain värit vaihtuvat.
Viro, Latvia ja Liettua — kolme maata Itämeren itärannalla. Pieniä mutta sitkeitä ja hurjan kekseliäitä.
Tässä on merikarttamme. Napauta maata, niin pääset suoraan sen lukuun:
Yli tuhat vuotta sitten Norjasta, Tanskasta ja Ruotsista lähti merelle ihmisiä, joita nykyään kutsumme viikingeiksi. Elokuvissa heidät esitetään usein pelkkinä ryöstelijöinä, mutta oikeasti useimmat heistä olivat maanviljelijöitä, kauppiaita, matkaajia ja maailman parhaita laivanrakentajia. Heidän pitkälaivansa (longships), joiden keulassa oli lohikäärmeen pää, olivat niin kevyitä ja notkeita, että ne pystyivät purjehtimaan sekä myrskyävällä valtamerellä että matalissa joissa.
Viikingit pääsivät Islantiin, Grönlantiin ja jopa Amerikkaan. He kävivät kauppaa myös Itämeren rannoilla — he purjehtivat sinne, missä nyt ovat Viro, Latvia ja Liettua, ja vaihtoivat hopeaa, turkiksia ja meripihkaa. Seikkailuistaan he kertoivat pitkiä tarinoita — saagoja, jotka Islannissa myöhemmin kirjoitettiin muistiin nahkalehdille.
Islanti on kuin pala toiselta planeetalta. Täällä maasta suihkuavat kuumat geysirit, tulivuoret savuavat, ja niiden vieressä matelevat hiljaa valtavat jäätiköt. Talviöinä taivas syttyy vihreinä ja violetteina revontulina. Puita on vähän, mutta sammalkentät näyttävät pehmeältä vihreältä matolta.
Noin vuonna 874 tänne purjehti viikinkejä Norjasta — ja he jäivät. Koska he eivät halunneet kuningasta, he keksivät vuonna 930 kokoontua yhteiseen kokoukseen — Althingiin — ja päättää kaikesta yhdessä. Pitkinä talvi-iltoina islantilaiset kertoivat ja kirjoittivat muistiin saagoja — tarinoita sankareista, matkoista ja sukujen riidoista. Niiden ansiosta tiedämme tänään, miten viikingit elivät.
Leif Eriksson — ensimmäinen eurooppalainen Amerikassa. Snorri Sturluson — kirjailija, joka 1200-luvulla kirjoitti muistiin saagat ja vanhat tarut Thorista ja Odinista.
Andri Snær Magnason (”Tarina sinisestä planeetasta”), Áslaug Jónsdóttir ja kuvittaja Rán Flygenring, joka piirtää tulivuoria ja lintuja.
Reykjavikin värikkäät peltitalot, seinien katutaide ja vanhat saagojen kuvitukset.
Islantilaiset lämmittävät talonsa geotermisellä energialla — kuumalla vedellä suoraan maan uumenista. Jopa keskustan jalkakäytävät ovat lämmitettyjä!
Maailman pohjoisin pääkaupunki. Kaupungin ylle kohoaa Hallgrímskirkja-kirkko, joka muistuttaa nousevaa basalttikalliota, ja satamassa seisoo kimalteleva laivaveistos ”Auringonpurjehtija”.
Norjan rannikko näyttää siltä kuin jättiläinen olisi hakannut vuoret kirveellä ja meri olisi täyttänyt raot. Näitä kapeita, syviä meren ”kieliä” jyrkkien kallioiden välissä kutsutaan vuonoiksi. Maan pohjoisosassa aurinko ei kesällä laske viikkokausiin, ja talvella taivaan valaisevat revontulet.
Norja on viikinkien kotimaa. Kuningas Harald Kaunotukka lupasi olla leikkaamatta hiuksiaan, ennen kuin olisi yhdistänyt maan — ja piti lupauksensa. Pyhä Olavi toi Norjaan kristinuskon, ja hänen mukaansa on nimetty lukemattomia kirkkoja kaikkialla Skandinaviassa.
Roald Amundsen — ensimmäinen ihminen etelänavalla (1911, suksin ja koiravaljakoin). Taidemaalari Edvard Munch, jonka maalauksen tuntee koko maailma.
Norjalaiset kansansadut kertovat peikoista — isoista, vähän hölmöistä ja auringonvaloa pelkäävistä. Ne keräsivät 1800-luvulla Asbjørnsen ja Moe — kuin Grimmin veljekset, mutta norjaksi. Maria Parrin nykykirjat (”Vohvelisydän”) kertovat lapsuudesta vuonon rannalla.
Munchin ”Huuto” — hahmo, joka pitelee päätään oranssin taivaan alla. Rosemåling — perinteinen kukkamaalaus puupinnoille. Oslossa on Vigelandin puisto, jossa on 200 kivistä ihmisveistosta.
Equinor — energiajätti: ennen enimmäkseen öljyä, nyt yhä enemmän merituulivoimaa. Norjassa on enemmän sähköautoja asukasta kohti kuin missään muualla maailmassa.
Oslossa voi kiivetä oopperatalon katolle — se on varta vasten rakennettu kaltevan jäälautan muotoiseksi. Bergenissä sataman varrella on rivissä värikkäitä hansakauppiaiden puutaloja — ja melkein aina sataa, joten bergeniläiset vitsailevat, että lapset syntyvät siellä sateenvarjo kädessä.
Tanska on litteä kuin lettu, ja se koostuu yli 400 saaresta. Sen korkein kukkula on vain 171 metriä — matalampi kuin moni tv-torni! Sen sijaan kaikkialle pääsee pyörällä — Kööpenhaminassa on enemmän polkupyöriä kuin autoja.
Tanska oli mahtava viikinkikuningaskunta. Kuningas Harald Sinihammas (Blåtand — Bluetooth) yhdisti maan noin vuonna 965 — siksi kun insinöörit tuhat vuotta myöhemmin keksivät tekniikan, joka yhdistää laitteet toisiinsa, he antoivat sille hänen nimensä. Tanskan kuningashuone on yksi maailman vanhimmista: kuninkaiden ja kuningattarien ketju ulottuu yli tuhannen vuoden taakse, viikinkiaikaan asti.
H.C. Andersen — suutarin poika Odensesta, josta tuli maailman kuuluisin sadunkertoja: ”Pieni merenneito”, ”Ruma ankanpoikanen”, ”Lumikuningatar”, ”Prinsessa ja herne”. Hänen satujaan on käännetty yli 150 kielelle.
Pieni merenneito -patsas kivellä Kööpenhaminan satamassa — pienempi kuin kaikki odottavat, mutta koko maailman rakastama. Tivoli on yksi maailman vanhimmista huvipuistoista (1843) — se innoitti jopa Disneylandia.
LEGO — tietenkin tärkein! Lisäksi Maersk (jättimäiset konttilaivat), Novo Nordisk (lääkkeet) ja Carlsberg.
Tanskalaisilla on sana hygge — kotoisuuden tunne, kun ulkona on pimeää, mutta sisällä palavat kynttilät, kaakao höyryää ja kaikki omat ovat koolla. Tanska on jatkuvasti maailman onnellisimpien maiden joukossa.
Värikäs Nyhavnin satama vanhoine purjelaivoineen, kuninkaanlinna vartijoineen karhunnahkalakeissaan ja tuhannet pyöräilijät. Andersen asui aikoinaan talossa Nyhavnin rannassa ja kirjoitti siellä satujaan.
Pohjoismaista suurin: loputtomia metsiä, lähes 100 000 järveä ja tuhansia saaria rannikolla. Ruotsissa pätee ihana sääntö allemansrätten — jokamiehenoikeus, ihan kuin Suomessakin: jokainen saa liikkua vapaasti luonnossa, poimia marjoja ja jopa pystyttää teltan, kunhan käyttäytyy kunnioittavasti.
Kuningas Kustaa Vaasa irrotti Ruotsin Kalmarin unionista vuonna 1523 — siitä lähtien ruotsalaisilla on ollut oma valtio. 1600-luvulla Ruotsista tuli suurvalta, joka hallitsi lähes koko Itämeren rannikkoa. Ja 1800-luvulla keksijä Alfred Nobel, joka oli ansainnut omaisuutensa dynamiitilla, jätti sen kokonaan palkintoihin — siksi Tukholmassa jaetaan joka vuosi Nobelin palkinnot maailman parhaille tutkijoille ja kirjailijoille.
Astrid Lindgren — hänen keksimänsä Peppi Pitkätossu on maailman vahvin tyttö, ja lisäksi ovat Katto-Kassinen, Ronja Ryövärintytär ja Vaahteramäen Eemeli. Sekä: Elsa Beskow (metsäsadut) ja Sven Nordqvist — Pesonen-ukko ja hänen kissansa Viiru.
ABBA — yhtye, jonka lauluja (”Dancing Queen”!) laulaa jo kolmas sukupolvi. Tukholmassa on kokonainen ABBA-museo.
Dalahäst — punainen, kukkakuvioin maalattu puuhevonen, Ruotsin symboli. Carl Larssonin akvarellit kodikkaasta maalaiselämästä innoittivat jopa IKEAn tyyliä.
IKEA, Spotify, Volvo, H&M, Ericsson ja Minecraftin tekijä Mojang — kaikki tätä on Ruotsi.
Pääkaupunki on rakennettu 14 saarelle, joita yhdistää 57 siltaa — sanotaan, että se on ”vetten päällä kelluva kaupunki”. Vanhassakaupungissa Gamla Stanissa on kuja, joka on kapeampi kuin metri. Museossa seisoo Vasa — sotalaiva, joka upposi ensimmäisellä matkallaan vuonna 1628 ja nostettiin 333 vuotta myöhemmin lähes ehjänä.
Suomea kutsutaan ”tuhansien järvien maaksi”, mutta oikeasti järviä on yli 180 tuhatta! Järvien välissä on mäntymetsiä, marjamaita ja tietenkin saunoja. Suomalaisia on 5,6 miljoonaa ja saunoja yli 3 miljoonaa — melkein joka perheellä on omansa.
Suomi kuului pitkään Ruotsiin, sitten Venäjään, mutta vuonna 1917 siitä tuli itsenäinen. Suomalaiset ovat ylpeitä sitkeydestään, jota kutsumme sisuksi — se on voimaa olla luovuttamatta silloinkaan, kun on tosi vaikeaa. Suomen kieli ei muistuta lainkaan ruotsia tai norjaa — mutta viro on suomen sukulaiskieli!
Tove Jansson loi Muumit — pyöreät, hyväsydämiset peikot Muumilaaksosta. Muumipappa kirjoittaa muistelmiaan, Muumimammalla on aina käsilaukkunsa, eikä Pikku Myy pelkää ikinä mitään.
Säveltäjä Jean Sibelius, jonka musiikista tuli Suomen vapauden symboli. Ja ihan virallisesti myös Joulupukki — hänen pajakylänsä posteineen ja poroineen on Rovaniemellä, aivan napapiirin tuntumassa.
Akseli Gallen-Kallela maalasi kohtauksia ”Kalevalasta”, suomalaisten omasta kansalliseepoksesta, joka kertoo tietäjä Väinämöisestä. Nykyään Suomi tunnetaan pelkistetystä, kauniista muotoilusta: Marimekon kukat, Iittalan lasi.
Nokia (aikoinaan — puolet maailman puhelimista!), hissivalmistaja KONE, pelitalot Rovio (Angry Birds) ja Supercell (Clash of Clans) sekä ruokalähetit Wolt.
Merituulen pieksemä kaupunki, jonka sataman yllä kohoaa valkoinen tuomiokirkko. Vaikuttavin kirkko on Temppeliaukion kirkko, louhittu suoraan kallioon: seinät ovat paljasta kiveä, kattona kuparinen kupoli, ja akustiikka on niin hyvä, että siellä pidetään konsertteja.
Virolla on yli 2 000 saarta — suurimmat ovat Saarenmaa ja Hiidenmaa. Puolet maasta on metsää, ja soille on rakennettu pitkospuita, joita pitkin voi kävellä kuin pehmeän ruskean meren yli. Viron lipun värit ovat kuin sen luonto: sininen taivas, musta maa, valkoinen lumi.
Viikingit purjehtivat tänne käymään kauppaa, myöhemmin maata hallitsivat Liivinmaan ritarikunta, tanskalaiset, ruotsalaiset ja venäläiset. Vuonna 1918 Viro julistautui itsenäiseksi, ja vuonna 1991 se itsenäistyi uudelleen — laulamalla! Suuria kokoontumisia, joissa sadattuhannet ihmiset lauloivat vapauslauluja, kutsutaan laulavaksi vallankumoukseksi.
Virossa melkein kaiken voi hoitaa netissä: äänestää vaaleissa, perustaa yrityksen, allekirjoittaa asiakirjoja. Jopa muiden maiden asukkaat voivat ryhtyä Viron e-kansalaisiksi. Kouluissa lapset oppivat ohjelmoimaan jo pieninä.
Skype-ohjelman loivat virolaiset ohjelmoijat — ensimmäistä kertaa koko maailma soitteli ilmaiseksi netin kautta. Myöhemmin virolaiset kehittivät Boltin (potkulaudat ja kyydit) ja Wisen (rahansiirrot).
Eno Raud ja hänen ”Naksitrallinsa” (Naksitrallid) — kolme pikkuruista veijaria: Sammalparta, Muhvi ja Puolikenkä. Viro on kuuluisa myös upeista kirjankuvittajistaan.
Tallinnan vanhakaupunki on UNESCOn maailmanperintökohde. Virolainen nykykuvitus ja animaatio tunnetaan kaikkialla Euroopassa.
Keskiaikainen satu: kivimuurit, vartiotornit (yhden nimi on ”Paksu Margareeta”), punaiset katot ja apteekki, joka on toiminut vuodesta 1422 — Euroopan vanhin samalla paikalla. Toompean mäeltä näkee koko kaupungin merelle asti.
Metsät peittävät yli puolet Latviasta, ja meren rannalla jatkuvat valkoiset hiekkarannat. Kuldīgassa kohisee Ventan vesiputous — vain 2 metriä korkea mutta peräti 240 metriä leveä: Euroopan levein vesiputous. Keväällä kalat hyppivät sen yli — näyttää siltä kuin ne lentäisivät!
Riika perustettiin vuonna 1201, ja siitä tuli mahtava Hansan — keskiaikaisen kauppiasliiton — kaupunki: tänne kohtasivat laivat ja tavarat kaikkialta Euroopasta. Naapuriensa tavoin Latvia julistautui itsenäiseksi vuonna 1918 ja itsenäistyi uudelleen 1990–1991, seisten mukana Baltian ketjussa.
Latvialaiset ovat keränneet yli miljoona laulua — lyhyitä nelisäkeitä, joita kutsutaan nimellä dainas. Joka viides vuosi Riiassa vietetään laulu- ja tanssijuhlia, joissa lavalla laulaa yhtä aikaa tuhansia kuorolaisia.
Riian Art Nouveau -talot (jugend) ovat Euroopan kauneimpia: julkisivuja koristavat kasvot, auringot, kukat ja sfinksit. Alberta-kadulla melkein joka talo on taideteos.
Kansansadut ja laulut ovat latvialaisen lapsuuden perusta, ja nykykirjailijat ja kuvittajat (esimerkiksi Liels un mazs -kustantamon kirjat) voittavat palkintoja kaikkialla Euroopassa.
Riian musta balsami (vain aikuisille!), kanelipullat, meripihkakorut ja kuviolliset lapaset — jokaisella kuviolla on oma merkityksensä.
Baltian maiden suurin kaupunki. Vanhassakaupungissa seisovat Mustapäiden talo ja tuomiokirkko, jossa on yhdet Euroopan suurimmista uruista, ja keskuskauppahalli toimii... vanhoissa zeppeliinien (ilmalaivojen) halleissa!
Itämeri, dyynit, metsät ja tuhannet järvet. Kuurinkynnäs — 98 kilometrin pituinen hiekkakaistale meren ja lahden välissä valtavine dyyneineen — kuuluu UNESCOn maailmanperintöön. Myrskyn jälkeen meri heittää joskus rannalle meripihkaa — kivettynyttä puiden pihkaa, joka on miljoonia vuosia vanhaa. Joskus meripihkan sisältä löytyy hyönteinen, joka jäi sinne ansaan jo ennen dinosaurusten aikojen loppua!
1200-luvulla kuningas Mindaugas yhdisti liettualaisten maat. Gediminas perusti Vilnan ja kirjoitti kirjeitä Euroopan kaupunkeihin: ”Tulkaa tänne, täällä on hyvä elää!” Ja Vytautas Suuren aikana Liettuan suuriruhtinaskunta ulottui Itämereltä Mustallemerelle — se oli yksi Euroopan suurimmista valtioista. Myöhemmin Liettua solmi unionin Puolan kanssa, ja pitkien sortovuosien jälkeen se julistautui itsenäiseksi 16. helmikuuta 1918 ja 11. maaliskuuta 1990 — ensimmäisenä kaikista — itsenäistyi uudelleen.
Mindaugas, Gediminas ja Vytautas Suuri. Taidemaalari ja säveltäjä M. K. Čiurlionis, joka maalasi musiikkia tauluiksi. Koripalloilijat — Sabonisista tämän päivän tähtiin.
Pranas Mašiotas — liettualaisen lastenkirjallisuuden isä. Satu Eglestä, käärmeiden kuningattaresta, nykykirjailijoiden kirjat (Kęstutis Kasparavičius ym.) — ja tietenkin käännöskaverit pohjoisesta: Muumit ja Peppi puhuvat myös liettuaa!
Ristintekoperinne — puiset, taidokkaasti veistetyt ristit ja ristipylväät, jotka on merkitty UNESCOn luetteloon. Vilnan barokki — valkoisia, aaltoilevia kirkkoja. Aušros vartai -portin Jumalanäidin kuva, jonka luo saapuu ihmisiä kaikkialta maailmasta.
Liettualaisia menestystarinoita: Vinted, Nord Security ja laservalmistajat, joiden lasereita käyttää jopa NASA. Ja koripallo on ”toinen uskonto”: kun Liettua pelaa, koko maa pysähtyy.
Tarina kertoo: Gediminas näki unessa rautaisen suden, joka ulvoi mäellä, ja tietäjä Lizdeika selitti — tähän on rakennettava kaupunki, jonka maine kantaa kaikkialle maailmaan. Nykyään mäellä seisoo Gediminasin linnan torni, ja sen ympärillä on yksi Euroopan suurimmista ja kauneimmista UNESCO-vanhoistakaupungeista: sisäpihoja, torneja ja värikkäitä kattoja.
Matka on päättynyt — Islannin geysireiltä Vilnan torneille. Mitä huomasit? Kaikilla kahdeksalla maalla on paljon yhteistä: meri, joka on tuhansien vuosien ajan ollut niiden tie toistensa luo; luonto, jota ne suojelevat ja rakastavat; historia, jossa viikinkilaivat, hansakauppiaat ja vapauslaulut punoutuvat yhdeksi kertomukseksi; ja kekseliäisyys — tästä pienestä maailmankolkasta ovat lähtöisin LEGO ja Muumit, Nobelin palkinto ja Skype, ”Huuto” ja Čiurlionisin musiikki.
Ja mikä tärkeintä — me kaikki kahdeksan maata, Suomi yhtenä joukossa, olemme samaa suurta, kiinnostavaa perhettä. Kun seuraavan kerran rakennat LEGO-palikoilla, kuuntelet ABBAa tai luet Muumeista — muista: kaiken tämän ovat luoneet tämän meren rannoilla asuvat ihmiset. Entä mitä sinä luot?
Tutki lisää: lainaa kirjastosta H.C. Andersenin satuja tai ”Ronja Ryövärintytär”, käy museossa, pyydä vanhempiasi näyttämään kartalta kaikki kahdeksan pääkaupunkia — ja ehkä jonain päivänä matkustat itse laivalla Itämeren yli!
Kaheksa maad. Kaheksa tuult. Üks mäng — kas kogud kokku kõik?
„Ahoi, kapten! Sind ootab kaheksa Põhjamaad ja Balti riiki. Igaühes neist on väljakutse. Saa sellest jagu ja võidad selle maa tuule. Kogu kokku kõik kaheksa — ja sinust saab Kaheksa mere jarl!“
Vaata Euroopa kaardi ülemist serva. Seal, kus talvel on ööd pikad ja suvel päike peaaegu ei looju, elab kaheksa riiki — otsekui üks suur pere ümber mere.
Kolm „õde“ Skandinaavia poolsaarel ja selle kõrval: Norra, Rootsi ja Taani. Nende keeled on nii sarnased, et inimesed saavad üksteisest aru isegi ilma õppimata!
Skandinaavia pluss Island ja Soome. Kõigi viie lipul on rist, ainult igaühel eri värvi.
Eesti, Läti ja Leedu — kolm riiki Läänemere idakaldal. Väikesed, aga visad ja väga leidlikud.
Siin on meie merekaart. Klõpsa riigil ja hüppad otse tema peatükki:
Rohkem kui tuhat aastat tagasi sõitsid Norrast, Taanist ja Rootsist merele inimesed, keda me täna kutsume viikingiteks. Filmides näidatakse neid tihti ainult röövlitena, aga tegelikult olid enamik neist talupojad, kaupmehed, rändurid ja maailma parimad laevameistrid. Nende pikklaevad (longships), draakonipea ninas, olid nii kerged ja väledad, et suutsid sõita nii tormisel ookeanil kui ka madalates jõgedes.
Viikingid jõudsid Islandile, Gröönimaale ja isegi Ameerikasse. Nad kauplesid ka Läänemere randadel — käisid seal, kus praegu on Eesti, Läti ja Leedu, ning vahetasid hõbedat, karusnahku ja merevaiku. Oma seiklustest jutustasid nad pikki lugusid — saagasid, mis Islandil hiljem nahklehtedele kirja pandi.
Island on nagu tükike teiselt planeedilt. Siin purskavad maa seest kuumad geisrid, suitsevad vulkaanid ja nende kõrval liuglevad vaikselt hiiglaslikud liustikud. Talveöödel süttib taevas roheliste ja lillade virmalistega. Puid on siin vähe, see-eest samblaväljad näevad välja nagu pehme roheline vaip.
Umbes aastal 874 jõudsid siia Norra viikingid ja jäid paigale. Kuna kuningat nad ei tahtnud, otsustasid nad aastal 930 hakata kogunema ühisele rahvakoosolekule — Altingile — ja otsustama kõike üheskoos. Pikkadel talveõhtutel jutustasid ja kirjutasid islandlased saagasid — lugusid kangelastest, rännakutest ja peretülidest. Tänu neile teame täna, kuidas viikingid elasid.
Leif Eriksson — esimene eurooplane Ameerikas. Snorri Sturluson — kirjamees, kes 13. sajandil pani kirja saagad ning vanad müüdid Thorist ja Odinist.
Andri Snær Magnason („Lugu sinisest planeedist“), Áslaug Jónsdóttir ja kunstnik Rán Flygenring, kes joonistab vulkaane ja linde.
Reykjavíki värvilised plekkmajad, seinamaalingud tänavatel ja vanade saagade illustratsioonid.
Islandlased kütavad oma kodusid geotermilise energiaga — kuuma veega otse maapõuest. Kesklinnas on soojad isegi kõnniteed!
Maailma kõige põhjapoolsem pealinn. Linna kohale kerkib Hallgrímskirkja kirik, mis meenutab taevasse tõusvat basaltkaljut, ja sadamas seisab läikiv laevaskulptuur „Päikesesõitja“.
Norra rannik näeb välja, nagu oleks hiiglane kirvega mägedesse lõhesid raiunud ja meri need täis valgunud. Neid kitsaid ja sügavaid mere „keeli“ järskude kaljude vahel kutsutakse fjordideks. Riigi põhjaosas ei looju päike suvel mitu nädalat järjest, talvel aga valgustavad taevast virmalised.
Norra on viikingite kodumaa. Kuningas Harald Kaunisjuus lubas, et ei lõika juukseid enne, kui on riigi ühendanud — ja pidas sõna. Olav Püha tõi Norrasse ristiusu ning tema nime kannavad paljud kirikud üle kogu Skandinaavia.
Roald Amundsen — esimene inimene, kes jõudis lõunapoolusele (1911, suuskade ja koerarakenditega). Kunstnik Edvard Munch, kelle maali tunneb kogu maailm.
Norra rahvajutud trollidest — suurtest, üsna juhmidest ja päikesevalgust kartvatest olenditest. Need kogusid 19. sajandil kokku Asbjørnsen ja Moe — nagu vennad Grimmid, ainult norra moodi. Maria Parri tänapäevased raamatud („Vahvlisüda“) räägivad lapsepõlvest fjordi ääres.
Munchi „Karje“ — mehike, käed ahastuses pea ümber, oranži taeva all. Rosemåling — traditsiooniline lillemaal puidul. Oslos on Vigelandi park 200 kivist inimskulptuuriga.
Equinor — energiahiiglane: varem peamiselt nafta, nüüd üha rohkem tuulikuid meres. Norras on elektriautosid inimese kohta rohkem kui kusagil mujal maailmas.
Oslos võid ronida ooperimaja katusele — see on meelega ehitatud nagu kaldu jääpank. Bergenis rivistuvad sadama ääres värvilised hansakaupmeeste puumajad — ja peaaegu alati sajab, mistõttu bergenlased naljatavad, et lapsed sünnivad seal koos vihmavarjuga.
Taani on lame nagu pannkook ja koosneb rohkem kui 400 saarest. Tema kõrgeim küngas on kõigest 171 meetrit — madalam kui mõnigi teletorn! See-eest saab kõikjale sõita jalgrattaga — Kopenhaagenis on jalgrattaid rohkem kui autosid.
Taani oli võimas viikingiriik. Kuningas Harald Sinihammas (Blåtand — Bluetooth) ühendas riigi umbes aastal 965 — seepärast, kui insenerid tuhat aastat hiljem leiutasid tehnoloogia, mis seob seadmed üheks, panid nad sellele tema nime. Taani kuninglik perekond on üks maailma vanimaid: kuningate ja kuningannade rida ulatub üle tuhande aasta tagasi, viikingiaega välja.
Hans Christian Andersen — kingsepa poeg Odensest, kellest sai maailma kuulsaim muinasjutuvestja: „Väike merineitsi“, „Inetu pardipoeg“, „Lumekuninganna“, „Printsess hernel“. Tema muinasjutte on tõlgitud rohkem kui 150 keelde.
Väikese merineitsi kuju kivil Kopenhaageni sadamas — väiksem, kui kõik ootavad, aga armastatud üle kogu maailma. Tivoli — üks maailma vanimaid lõbustusparke (1843), millest sai innustust isegi Disneyland.
LEGO — kõige tähtsam! Aga ka Maersk (hiiglaslikud konteinerilaevad), Novo Nordisk (ravimid) ja Carlsberg.
Taanlastel on sõna hygge — hubasuse tunne, kui õues on pime, aga toas põlevad küünlad, aurab kakao ja kõik omad on koos. Taani on pidevalt maailma õnnelikumate riikide seas.
Värviline Nyhavni sadam vanade purjekatega, kuningaloss vahisõduritega, kel peas karunahksed mütsid, ja tuhanded jalgratturid. Andersen elas kunagi Nyhavni kaldapealse majas ja kirjutas seal muinasjutte.
Suurim Põhjamaa: lõputud metsad, ligi 100 000 järve ja tuhanded saared ranniku ääres. Rootsis kehtib imeline reegel allemansrätten — „igaüheõigus“: igaüks võib vabalt looduses rännata, marju korjata ja isegi telgi püsti panna, kui ta vaid käitub lugupidavalt.
Kuningas Gustav Vasa viis Rootsi 1523. aastal Kalmari unioonist välja — sellest ajast on rootslastel oma riik. 17. sajandil sai Rootsist suurriik, mis valitses peaaegu kogu Läänemere rannikut. Ja 19. sajandil jättis leiutaja Alfred Nobel, kes oli dünamiidiga rikkaks saanud, kogu oma varanduse preemiateks — seepärast antakse Stockholmis igal aastal maailma parimatele teadlastele ja kirjanikele Nobeli preemiad.
Astrid Lindgren — tema väljamõeldud Pipi Pikksukk on maailma kõige tugevam tüdruk, aga on veel Karlsson katuselt, Ronja Röövlitütar ja Vahtramäe Emil. Samuti: Elsa Beskow (metsamuinasjutud) ja Sven Nordqvist — taat Pettson ja tema kass Findus.
ABBA — ansambel, kelle laule („Dancing Queen“!) laulab juba kolmas põlvkond. Stockholmis on lausa terve ABBA muuseum.
Dalahäst — punane puuhobune, lilledega maalitud, Rootsi sümbol. Carl Larssoni akvarellid hubasest maaelust andsid inspiratsiooni isegi IKEA stiilile.
IKEA, Spotify, Volvo, H&M, Ericsson, Minecrafti loojad Mojang — kõik see on Rootsi.
Pealinn on ehitatud 14 saarele, mida ühendab 57 silda — öeldakse, et see on „linn, mis hõljub vee peal“. Vanalinnas Gamla Stanis on tänavake, mis on kitsam kui üks meeter. Muuseumis seisab Vasa — sõjalaev, mis uppus oma esimesel reisil 1628. aastal ja tõsteti 333 aastat hiljem peaaegu tervena üles.
Soomet kutsutakse „tuhande järve maaks“, aga tegelikult on järvi seal üle 180 tuhande! Järvede vahel on männikud, marjametsad ja muidugi saunad. Soomlasi on 5,6 miljonit, saunu aga üle 3 miljoni: peaaegu igal perel oma.
Soome kuulus kaua Rootsile, seejärel Venemaale, ja 1917. aastal sai iseseisvaks. Soomlased on uhked oma visaduse üle, mida nad kutsuvad sõnaga sisu — see on jõud mitte alla anda, kui on väga raske. Nende keel ei sarnane üldse rootsi ega norra keelega — see on hoopis... eesti keele lähisugulane! Seepärast kõlab soome keel eestlase kõrvale kohe pisut tuttavalt.
Tove Jansson lõi muumitrollid — ümarad heasüdamlikud trollid Muumiorust. Muumipapa kirjutab mälestusi, Muumimamma käekott on alati kaasas ja väike My ei karda mitte kunagi mitte midagi.
Helilooja Jean Sibelius, kelle muusikast sai Soome vabaduse sümbol. Ja ametlikult ka jõuluvana — tema linnak koos postkontori ja põhjapõtradega asub Rovaniemis, otse polaarjoone ääres.
Akseli Gallen-Kallela maalis stseene „Kalevalast“ — soomlaste rahvuseeposest võlur Väinämöinenist. Tänapäeval on Soome kuulus lihtsa ja kauni disaini poolest: Marimekko lilled, Iittala klaas.
Nokia (kunagi pool maailma telefonidest!), liftitootja KONE, mängufirmad Rovio (Angry Birds) ja Supercell (Clash of Clans), toidukullerid Wolt.
Meretuultest läbi puhutud linn, mille sadama kohal kõrgub valge toomkirik. Kõige vägevam kirik on Temppeliaukio, otse kaljusse lõhatud: seinad on looduslik kivi, katus vasest kuppel ja akustika nii hea, et seal peetakse kontserte.
Eestil on üle 2 000 saare — suurimad on Saaremaa ja Hiiumaa. Poolt maad katavad metsad ning rabadesse on ehitatud laudteed, mida mööda saab kõndida otsekui üle pehme pruuni mere. Eesti lipu värvid on nagu meie loodus ise: sinine taevas, must muld, valge lumi.
Viikingid käisid siin kauplemas, hiljem valitsesid maad Liivi ordu, taanlased, rootslased ja venelased. 1918. aastal kuulutas Eesti välja iseseisvuse ja 1991. aastal taastas selle — lauldes! Suuri kogunemisi, kus sajad tuhanded inimesed laulsid vabaduslaule, kutsutakse laulvaks revolutsiooniks.
Eestis saab peaaegu kõike teha internetis: valimistel hääletada, firmat asutada, dokumente allkirjastada. Isegi teiste riikide elanikud võivad saada Eesti e-residendiks. Koolides õpivad lapsed juba varakult programmeerima.
Skype’i programmi lõid Eesti programmeerijad — see oli esimene kord, kui kogu maailm sai üle interneti tasuta helistada. Hiljem tegid eestlased Bolti (tõukerattad ja sõidud) ja Wise’i (rahaülekanded).
Eno Raud ja tema „Naksitrallid“ — kolm pisikest naljakat mehikest: Sammalhabe, Muhv ja Kingpool. Eesti on kuulus ka suurepäraste raamatuillustraatorite poolest.
Tallinna vanalinn kuulub UNESCO pärandisse. Eesti tänapäevast illustratsiooni ja animatsiooni tuntakse üle kogu Euroopa.
Nagu keskaegne muinasjutt: kivimüürid, vahitornid (ühe nimi on Paks Margareeta), punased katused ja apteek, mis töötab aastast 1422 — Euroopa vanim ühes ja samas kohas tegutsev apteek. Toompealt paistab kogu linn kuni mereni välja.
Metsad katavad üle poole Lätist ja mere ääres laiuvad valged liivarannad. Kuldīgas langeb Venta juga — ainult 2 meetrit kõrge, aga koguni 240 meetrit lai: Euroopa kõige laiem juga. Kevadel hüppavad sellest üles kalad — paistab, nagu nad lendaksid!
Riia asutati 1201. aastal ja sellest sai võimas Hansa — keskaegse kaupmeeste liidu — linn: siin kohtusid laevad ja kaubad kogu Euroopast. Nagu naabridki, kuulutas Läti iseseisvuse välja 1918. aastal ja taastas selle 1990–1991, seistes koos teistega Balti ketis.
Lätlased on kokku kogunud üle miljoni laulu — lühikesi nelikvärsse, mida kutsutakse dainadeks. Iga viie aasta tagant peetakse Riias laulu- ja tantsupidu, kus laval laulab korraga tuhandeid koorilauljaid.
Riia juugendmajad (Art Nouveau) on ühed Euroopa kaunimad: fassaadidel näod, päikesed, lilled ja sfinksid. Alberta tänaval on peaaegu iga maja omaette kunstiteos.
Rahvajutud ja -laulud on läti lapsepõlve alusmüür, tänapäeva autorid ja illustraatorid (näiteks kirjastuse „Liels un mazs“ raamatud) aga võidavad auhindu üle kogu Euroopa.
Riia must palsam (ainult täiskasvanutele!), kaneelisaiakesed, merevaigust ehted ja kirjatud kindad — igal mustril on oma tähendus.
Balti riikide suurim linn. Vanalinnas seisavad Mustpeade maja ja toomkirik, kus on ühed Euroopa suurimad orelid, ning keskturg on sisse seatud... vanadesse tsepeliinide angaaridesse!
Läänemeri, luited, metsad ja tuhanded järved. Kura säär — 98 km pikkune liivariba mere ja laguuni vahel, hiiglaslike luidetega — kuulub UNESCO pärandisse. Pärast tormi heidab meri vahel kaldale merevaiku — tardunud puuvaiku, mis on miljoneid aastaid vana. Mõnikord leitakse merevaigu seest putukas, kes jäi sinna kinni juba enne dinosauruste aja lõppu!
13. sajandil ühendas kuningas Mindaugas leedulaste maad. Gediminas rajas Vilniuse ja saatis Euroopa linnadesse kirju: „Tulge siia, siin on hea elada!“ Vytautas Suure valitsemisajal ulatus Leedu Suurvürstiriik Läänemerest Musta mereni — see oli üks Euroopa suurimaid riike. Hiljem sõlmis Leedu Poolaga uniooni ning pärast pikki rõhumisaastaid kuulutas 16. veebruaril 1918 välja iseseisvuse ja 11. märtsil 1990 — kõigist esimesena — taastas selle.
Mindaugas, Gediminas, Vytautas Suur. Kunstnik ja helilooja M. K. Čiurlionis, kes maalis muusikat piltideks. Korvpallurid — Sabonisest tänapäeva tähtedeni.
Pranas Mašiotas — leedu lastekirjanduse isa. Muinasjutud Eglest, nastikute kuningannast, tänapäeva autorite raamatud (Kęstutis Kasparavičius jt) — ja muidugi tõlgitud sõbrad põhja poolt: muumid ja Pipi räägivad ka leedu keelt!
Ristimeistrite kunst — puust nikerdatud ristid ja kabelipostid, kantud UNESCO nimekirja. Vilniuse barokk — valged lainjate joontega kirikud. Koiduvärava Jumalaema pühapilt, mille juurde rändavad inimesed üle kogu maailma.
Leedu edulood: Vinted, Nord Security, laseritootjad, kelle lasereid kasutab isegi NASA. Ja korvpall on seal „teine religioon“: kui mängib Leedu, jääb kogu riik seisma.
Legend räägib: Gediminas nägi unes raudset hunti, kes ulgus mäe otsas, ja tark Lizdeika seletas — siia tuleb ehitada linn, mille kuulsus kostab üle kogu maailma. Täna seisab sellel mäel Gediminase torn ja selle ümber üks Euroopa suurimaid ja kaunimaid UNESCO vanalinnu: hoovikesed, tornid ja värvilised katused.
Teekond on läbi — Islandi geisritest Vilniuse tornideni. Mida sa tähele panid? Kõigil kaheksal maal on palju ühist: meri, mis on tuhandeid aastaid olnud nende tee üksteise juurde; loodus, mida nad hoiavad ja armastavad; ajalugu, kus viikingilaevad, hansakaupmehed ja vabaduslaulud põimuvad üheks jutustuseks; ja loovus — sellest väikesest maailmanurgast on pärit LEGO ja muumid, Nobeli preemia ja Skype, „Karje“ ja Čiurlionise muusika.
Ja mis kõige tähtsam — kõik kaheksa riiki, meie Eesti nende seas, on üks suur ja põnev pere. Kui järgmine kord LEGO-t ehitad, ABBA-t kuulad või muumidest loed, tuleta meelde: kõik see on sündinud siinsamas, meie ühises peres — ja Skype koguni Eestis. Aga mille lood sina?
Uuri edasi: võta raamatukogust Anderseni muinasjutud või „Ronja Röövlitütar“, käi muuseumis, palu vanematel kaardilt kõik kaheksa pealinna üles otsida — ja ehk sõidad ükskord ka ise laevaga üle Läänemere!
Astoņas valstis. Astoņi vēji. Viena spēle — vai savāksi visus?
„Ahoi, kapteini! Astoņas Ziemeļvalstis un Baltijas valstis gaida tevi. Katrā — izaicinājums. Pieveic to un laimēsi tās valsts vēju. Savāc visus astoņus — un kļūsi par Astoņu jūru Jarlu!”
Paskaties uz Eiropas kartes augšmalu. Tur, kur ziemā naktis ir garas, bet vasarā saule gandrīz nenoriet, dzīvo astoņas valstis — kā viena liela ģimene ap jūru.
Trīs „māsas” Skandināvijas pussalā un tai līdzās: Norvēģija, Zviedrija un Dānija. To valodas ir tik līdzīgas, ka iedzīvotāji saprot cits citu pat bez mācīšanās!
Skandināvija plus Islande un Somija. Visu piecu karogos ir krusts, tikai katram citās krāsās.
Igaunija, Latvija un Lietuva — trīs valstis Baltijas jūras austrumu krastā. Mazas, bet spītīgas un ļoti izdomas bagātas.
Lūk, mūsu jūru karte. Uzklikšķini uz valsts — un nokļūsi tieši tās nodaļā:
Pirms vairāk nekā tūkstoš gadiem no Norvēģijas, Dānijas un Zviedrijas jūrā devās cilvēki, kurus šodien saucam par vikingiem. Filmās viņus bieži rāda tikai kā laupītājus, bet patiesībā lielākā daļa no viņiem bija zemnieki, tirgotāji, ceļotāji un labākie kuģu meistari pasaulē. Viņu garie kuģi (longships) ar pūķa galvu priekšgalā bija tik viegli un lokani, ka spēja peldēt gan pa vētrainu okeānu, gan pa seklām upēm.
Vikingi sasniedza Islandi, Grenlandi un pat Ameriku. Viņi tirgojās arī Baltijas jūras krastos — atkuģoja turp, kur tagad ir Igaunija, Latvija un Lietuva, un mainīja sudrabu, kažokādas un dzintaru. Savus piedzīvojumus viņi stāstīja garos stāstos — sāgās, kuras Islandē vēlāk pierakstīja uz ādas lapām.
Islande ir kā gabaliņš no citas planētas. Šeit no zemes šļācas karsti geizeri, kūp vulkāni, un tiem līdzās klusi slīd milzīgi ledāji. Ziemas naktīs debesis iedegas zaļā un violetā ziemeļblāzmā. Koku šeit maz, toties sūnu lauki izskatās kā mīksts zaļš paklājs.
Ap 874. gadu šurp atkuģoja vikingi no Norvēģijas un palika. Karali viņi negribēja, tāpēc 930. gadā izdomāja pulcēties kopīgā sapulcē — Altingā — un visu izlemt kopā. Garajos ziemas vakaros islandieši stāstīja un pierakstīja sāgas — stāstus par varoņiem, ceļojumiem un ģimeņu strīdiem. Pateicoties tām, mēs šodien zinām, kā dzīvoja vikingi.
Leifs Ēriksons — pirmais eiropietis Amerikā. Snorri Sturluson — rakstnieks, kurš XIII gadsimtā pierakstīja sāgas un senos mītus par Toru un Odinu.
Andri Snær Magnason („Stāsts par zilo planētu”), Áslaug Jónsdóttir un māksliniece Rán Flygenring, kura zīmē vulkānus un putnus.
Krāsainie Reikjavikas skārda nami, ielu zīmējumi uz sienām un senās sāgu ilustrācijas.
Mājas islandieši silda ar ģeotermālo enerģiju — karstu ūdeni tieši no zemes dzīlēm. Pat ietves pilsētas centrā tiek sildītas!
Vistālāk uz ziemeļiem esošā galvaspilsēta pasaulē. Virs pilsētas slejas baznīca Hallgrímskirkja, kas atgādina augšup slejošos bazalta klinti, bet ostā mirdz kuģa skulptūra „Saules ceļinieks”.
Norvēģijas krasts izskatās tā, it kā milzis ar cirvi būtu izcirtis kalnus, bet jūra piepildījusi spraugas. Šīs šaurās, dziļās jūras „mēles” starp stāvām klintīm sauc par fjordiem. Valsts ziemeļos vasarā saule nenoriet vairākas nedēļas, bet ziemā debesis izgaismo ziemeļblāzma.
Norvēģija ir vikingu dzimtene. Karalis Haralds Skaistmatis apsolīja negriezt matus, kamēr nebūs apvienojis valsti — un solījumu turēja. Olafs Svētais atnesa uz Norvēģiju kristietību, un viņa vārdā nosauktas daudzas baznīcas visā Skandināvijā.
Rūals Amundsens — pirmais cilvēks, kas sasniedza Dienvidpolu (1911. gadā, ar slēpēm un suņu pajūgiem). Gleznotājs Edvards Munks, kura gleznu pazīst visa pasaule.
Norvēģu tautas pasakas par troļļiem — lieliem, mazliet muļķīgiem un baidīgiem no saules gaismas. Tās XIX gadsimtā savāca Asbjērnsens un Mū — gluži kā brāļi Grimmi, tikai norvēģiski. Mūsdienu Marijas Parras grāmatas („Vafeļu sirds”) — par bērnību pie fjorda.
Munka „Kliedziens” — cilvēciņš, kas satvēris galvu zem oranžām debesīm. Rosemåling — tradicionālā ziedu gleznošana uz koka. Oslo ir Vigelanna parks ar 200 akmens cilvēku skulptūrām.
Equinor — enerģijas milzis: agrāk galvenokārt nafta, tagad arvien vairāk vēja turbīnu jūrā. Norvēģijā ir vairāk elektromobiļu uz vienu cilvēku nekā jebkur citur pasaulē.
Oslo vari uzkāpt uz operas nama jumta — tas speciāli uzbūvēts kā slīps ledus gabals. Bergenā gar ostu rindojas krāsainie Hanzas tirgotāju koka nami — un gandrīz vienmēr līst, tāpēc bergenieši joko, ka bērni šeit piedzimst ar lietussargiem.
Dānija ir plakana kā pankūka un sastāv no vairāk nekā 400 salām. Tās augstākais paugurs ir tikai 171 metru — zemāks par daudziem televīzijas torņiem! Toties visur var aizbraukt ar velosipēdu — Kopenhāgenā velosipēdu ir vairāk nekā automašīnu.
Dānija bija varena vikingu karaliste. Karalis Haralds Zilzobis (Blåtand — Bluetooth) ap 965. gadu apvienoja valsti — tāpēc, kad pēc tūkstoš gadiem inženieri izgudroja tehnoloģiju, kas savieno ierīces vienā, viņi to nosauca viņa vārdā. Dānijas karaliskā ģimene ir viena no senākajām pasaulē: karaļu un karalieņu virkne stiepjas vairāk nekā tūkstoš gadu — līdz pat vikingu laikiem.
Hanss Kristians Andersens — kurpnieka dēls no Odenses, kļuvis par pasaulē slavenāko pasaku rakstnieku: „Mazā nāriņa”, „Neglītais pīlēns”, „Sniega karaliene”, „Princese uz zirņa”. Viņa pasakas tulkotas vairāk nekā 150 valodās.
Mazās nāriņas skulptūra uz akmens Kopenhāgenas ostā — mazāka, nekā visi gaida, bet mīlēta visā pasaulē. Tivoli — viens no vecākajiem izklaides parkiem pasaulē (1843. g.), kas iedvesmojis pat Disnejlendu.
LEGO — pats galvenais! Vēl arī Maersk (milzīgi konteineru kuģi), Novo Nordisk (zāles) un Carlsberg.
Dāņiem ir vārds hygge — omulības sajūta, kad aiz loga tumšs, bet istabā deg sveces, kūp kakao un apkārt visi savējie. Dānija allaž ir starp laimīgākajām pasaules valstīm.
Krāsainā Nyhavn osta ar veciem burukuģiem, karaliskā pils ar sargkareivjiem lāčādas cepurēs un tūkstošiem velosipēdistu. Andersens savulaik dzīvoja namā Nyhavn krastmalā un tur rakstīja pasakas.
Lielākā Ziemeļvalsts: bezgalīgi meži, gandrīz 100 000 ezeru un tūkstošiem salu gar krastu. Zviedrijā darbojas brīnišķīgs likums allemansrätten — „ikviena tiesības”: katrs drīkst brīvi staigāt pa dabu, lasīt ogas un pat uzcelt telti, ja vien izturas ar cieņu.
Karalis Gustavs Vāsa 1523. gadā izveda Zviedriju no Kalmāras ūnijas — kopš tā laika zviedriem ir sava valsts. XVII gadsimtā Zviedrija kļuva par impēriju, kas valdīja gandrīz pār visu Baltijas jūras piekrasti. Bet XIX gadsimtā izgudrotājs Alfreds Nobels, nopelnījis bagātību ar dinamītu, to visu novēlēja prēmijām — tāpēc katru gadu Stokholmā pasniedz Nobela prēmijas labākajiem pasaules zinātniekiem un rakstniekiem.
Astrida Lindgrēne — viņas izdomātā Pepija Garzeķe ir stiprākā meitene pasaulē, un vēl ir Karlsons, kas dzīvo uz jumta, Ronja — laupītāja meita un Emīls no Lennebergas. Vēl arī: Elsa Beskova (meža pasakas) un Svens Nūrdkvists — vecais Pētersons un viņa kaķis Finduss.
ABBA — grupa, kuras dziesmas („Dancing Queen”!) dzied jau trešā paaudze. Stokholmā ir vesels ABBA muzejs.
Dalahäst — sarkans koka zirdziņš, apgleznots ar ziediem, Zviedrijas simbols. Karla Larsona akvareļi par omulīgu dzīvi laukos iedvesmoja pat IKEA stilu.
IKEA, Spotify, Volvo, H&M, Ericsson, Minecraft radītāji Mojang — tas viss ir Zviedrija.
Galvaspilsēta uzcelta uz 14 salām, ko savieno 57 tilti — mēdz teikt: „pilsēta, kas peld uz ūdens”. Vecpilsētā Gamla Stan ir ieliņa, kas šaurāka par metru. Muzejā stāv Vasa — karakuģis, kas nogrima pirmajā braucienā 1628. gadā un pēc 333 gadiem tika izcelts gandrīz vesels.
Somiju sauc par „tūkstoš ezeru zemi”, bet patiesībā to ir vairāk nekā 180 tūkstoši! Starp ezeriem — priežu meži, ogu lauki un, protams, saunas. Somu ir 5,6 miljoni, bet saunu — vairāk nekā 3 miljoni: gandrīz pa vienai katrai ģimenei.
Somija ilgi piederēja Zviedrijai, pēc tam Krievijai, bet 1917. gadā kļuva neatkarīga. Somi lepojas ar savu neatlaidību, ko sauc par sisu — tas ir spēks nepadoties, kad ir ļoti grūti. Viņu valoda nemaz nelīdzinās zviedru vai norvēģu valodai — tā ir radniecīga... igauņu valodai!
Tūve Jānsone radīja Muminus — apaļus, labsirdīgus trollus no Muminu ielejas. Mumintētis raksta memuārus, Muminmammai vienmēr līdzi rokassomiņa, bet mazā Mī nekad ne no kā nebaidās.
Komponists Jans Sibēliuss, kura mūzika kļuva par Somijas brīvības simbolu. Un — pavisam oficiāli — Ziemassvētku vecītis: viņa ciemats ar pastu un ziemeļbriežiem atrodas Rovaniemi, pie paša polārā loka.
Akseli Gallens-Kallela uzgleznoja ainas no „Kalevalas” — somu tautas eposa par burvi Veinemeinenu. Šodien Somija slavena ar vienkāršu, skaistu dizainu: Marimekko ziedi, Iittala stikls.
Nokia (savulaik — puse pasaules telefonu!), liftu ražotājs KONE, spēļu radītāji Rovio (Angry Birds) un Supercell (Clash of Clans), ēdienu piegādātāji Wolt.
Jūras vēja izpūsta pilsēta ar baltu katedrāli virs ostas. Visiespaidīgākā baznīca — Temppeliaukio, izsprāgdināta tieši klintī: sienas ir dabīgs akmens, jumts — vara kupols, bet akustika tik laba, ka tur rīko koncertus.
Igaunijai ir vairāk nekā 2 000 salu — lielākās ir Sāmsala un Hijumā. Pusi valsts klāj meži, bet purvos izbūvētas koka laipas, pa kurām var iet kā pa mīkstu brūnu jūru. Igaunijas karoga krāsas ir kā tās daba: zilas debesis, melna zeme, balts sniegs.
Vikingi šurp brauca tirgoties, vēlāk zemi pārvaldīja Livonijas ordenis, dāņi, zviedri un krievi. 1918. gadā Igaunija pasludināja neatkarību, bet 1991. gadā to atjaunoja — dziedot! Lielos saietus, kuros simtiem tūkstošu cilvēku dziedāja brīvības dziesmas, sauc par dziesmoto revolūciju.
Igaunijā gandrīz visu var izdarīt internetā: balsot vēlēšanās, nodibināt uzņēmumu, parakstīt dokumentus. Pat citu valstu iedzīvotāji var kļūt par Igaunijas e-rezidentiem. Skolās bērni jau agri mācās programmēt.
Skype programmu radīja igauņu programmētāji — tā bija pirmā reize, kad visa pasaule bez maksas zvanīja pa internetu. Vēlāk igauņi radīja Bolt (skrejriteņi un braucieni) un Wise (naudas pārskaitījumi).
Eno Rauds un viņa „Naksitrallīši” (Naksitrallid) — trīs mazi jocīgi vīriņi: Sūnubārda, Muhvs un Puszābaciņš. Igaunija slavena arī ar lieliskiem grāmatu ilustratoriem.
Tallinas vecpilsēta ir UNESCO mantojums. Mūsdienu igauņu ilustrācija un animācija pazīstama visā Eiropā.
Viduslaiku pasaka: akmens mūri, sargtorņi (vienu no tiem sauc „Resnā Margarēta”), sarkani jumti un aptieka, kas darbojas kopš 1422. gada — vecākā Eiropā, kas joprojām strādā tajā pašā vietā. No Tompea kalna redzama visa pilsēta līdz pat jūrai.
Meži klāj vairāk nekā pusi Latvijas, un gar jūru stiepjas baltas smilšu pludmales. Kuldīgā krāc Ventas rumba — tikai 2 metrus augsta, toties veselus 240 metrus plata: platākais ūdenskritums Eiropā. Pavasarī pār to lec zivis — izskatās, it kā tās lidotu!
Rīga dibināta 1201. gadā un kļuva par varenu Hanzas — viduslaiku tirgotāju savienības — pilsētu: šeit satikās kuģi un preces no visas Eiropas. Tāpat kā kaimiņi, Latvija pasludināja neatkarību 1918. gadā un atjaunoja to 1990.–1991. gadā, kopā ar igauņiem un lietuviešiem stāvot Baltijas ceļā.
Mēs, latvieši, esam sakrājuši vairāk nekā miljonu dziesmu — īsu četrrindu, ko saucam par dainām. Reizi piecos gados Rīgā notiek Dziesmu un deju svētki, kad uz skatuves vienlaikus dzied tūkstošiem koru dziedātāju.
Rīgas jūgendstila (Art Nouveau) nami — vieni no skaistākajiem Eiropā: fasādes ar sejām, saulēm, ziediem un sfinksām. Alberta ielā gandrīz katrs nams ir mākslas darbs.
Tautas pasakas un dziesmas ir latviešu bērnības pamats, bet mūsdienu autori un ilustratori (piemēram, izdevniecības „Liels un mazs” grāmatas) saņem balvas visā Eiropā.
Rīgas Melnais balzams (tikai pieaugušajiem!), kanēļmaizītes, dzintara rotas un rakstainie cimdi — katram rakstam sava nozīme.
Lielākā Baltijas valstu pilsēta. Vecrīgā stāv Melngalvju nams un Doms ar vienām no lielākajām ērģelēm Eiropā, bet Centrāltirgus iekārtojies... vecos cepelīnu (dirižabļu) angāros!
Baltijas jūra, kāpas, meži un tūkstošiem ezeru. Kuršu kāpa — 98 km gara smilšu strēle starp jūru un Kuršu jomu ar milzīgām kāpām — iekļauta UNESCO mantojumā. Pēc vētras jūra dažkārt izmet dzintaru — sastingušus koku sveķus, kam ir miljoniem gadu. Reizēm dzintara iekšpusē atrod kukaini, kas tur iesprūdis vēl pirms dinozauru beigām!
XIII gadsimtā karalis Mindaugs apvienoja lietuviešu zemes. Gedimins nodibināja Viļņu un rakstīja vēstules Eiropas pilsētām: „Brauciet šurp, te labi dzīvot!” Bet Vītauta Lielā laikā Lietuvas dižkunigaitija stiepās no Baltijas jūras līdz Melnajai jūrai — viena no lielākajām valstīm Eiropā. Vēlāk Lietuva noslēdza ūniju ar Poliju, un pēc gariem apspiestības gadiem 1918. gada 16. februārī pasludināja neatkarību, bet 1990. gada 11. martā — pirmā no visām — atjaunoja to no jauna.
Mindaugs, Gedimins, Vītauts Lielais. Gleznotājs un komponists M. K. Čurļonis, kurš pārvērta mūziku gleznās. Basketbolisti — no Saboņa līdz mūsdienu zvaigznēm.
Prans Mašots — lietuviešu bērnu literatūras tēvs. Pasakas par zalkšu karalieni Egli, mūsdienu autoru grāmatas (Kestutis Kasparavičus u. c.) — un, protams, tulkotie draugi no ziemeļiem: Mumini un Pepija runā arī lietuviski!
Krustu darināšana — grebti koka krusti un kapliču stabiņi, iekļauti UNESCO sarakstā. Viļņas baroks — baltas, viļņotas baznīcas. Aušras vārtu Dievmātes svētglezna, pie kuras dodas ļaudis no visas pasaules.
Lietuviešu veiksmes stāsti: Vinted, Nord Security, lāzeru ražotāji, kuru lāzerus izmanto pat NASA. Bet basketbols ir „otrā reliģija”: kad spēlē Lietuva, apstājas visa valsts.
Leģenda stāsta: Gedimins sapnī redzēja dzelzs vilku, kas gaudo kalna galā, un zintnieks Lizdeika izskaidroja — šeit jāceļ pilsēta, kuras slava izskanēs pa visu pasauli. Šodien tajā kalnā stāv Gedimina pils tornis, bet visapkārt — viena no lielākajām un skaistākajām UNESCO vecpilsētām Eiropā: pagalmiņi, torņi un krāsaini jumti.
Ceļojums galā — no Islandes geizeriem līdz Viļņas torņiem. Ko tu pamanīji? Visām astoņām valstīm ir daudz kopīga: jūra, kas tūkstošiem gadu bija to ceļš citai pie citas; daba, ko tās sargā un mīl; vēsture, kurā vikingu kuģi, Hanzas tirgotāji un brīvības dziesmas savijas vienā stāstā; un radošums — no šī nelielā pasaules stūrīša nākuši LEGO un Mumini, Nobela prēmija un Skype, „Kliedziens” un Čurļoņa mūzika.
Un pats galvenais — mēs visi, visas astoņas valstis, arī Latvija, esam šīs lielās, interesantās saimes daļa. Kad nākamreiz spēlēsi LEGO, klausīsies ABBA vai lasīsi par Muminiem — atceries: to visu radījuši mūsu kaimiņi un draugi. Bet ko radīsi tu?
Pēti tālāk: paņem bibliotēkā Andersena pasakas vai „Ronju — laupītāja meitu”, aizej uz muzeju, palūdz vecākiem kartē parādīt visas astoņas galvaspilsētas — un varbūt kādudien pats aizkuģosi ar prāmi pār Baltijas jūru!
Ocho países. Ocho vientos. Un solo juego — ¿los conseguirás todos?
«¡Ahoi, capitán! Ocho países nórdicos y bálticos te están esperando. En cada uno te aguarda un desafío. Supéralo y ganarás el viento de ese país. Reúne los ocho… ¡y te convertirás en Jarl de los Ocho Mares!»
Mira la parte más alta del mapa de Europa. Allí, donde las noches de invierno son larguísimas y en verano el sol casi no se pone, viven ocho países — como una gran familia alrededor del mar.
Tres «hermanas» en la península escandinava y junto a ella: Noruega, Suecia y Dinamarca. Sus idiomas se parecen tanto que sus habitantes se entienden entre sí ¡sin haberlos estudiado!
Escandinavia más Islandia y Finlandia. En las banderas de los cinco hay una cruz, cada una de colores distintos.
Estonia, Letonia y Lituania: tres países en la orilla oriental del mar Báltico. Pequeños, pero tercos y muy ingeniosos.
Aquí tienes nuestro mapa de los mares. Haz clic en un país y viajarás directo a su capítulo:
Hace más de mil años, desde Noruega, Dinamarca y Suecia se hicieron a la mar unas gentes a las que hoy llamamos vikingos. En las películas suelen aparecer solo como saqueadores, pero en realidad la mayoría eran granjeros, comerciantes, viajeros y los mejores constructores de barcos del mundo. Sus drakkars (longships), con una cabeza de dragón en la proa, eran tan ligeros y flexibles que podían navegar tanto por el océano embravecido como por ríos poco profundos.
Los vikingos llegaron a Islandia, a Groenlandia e incluso a América. También comerciaban en las costas del mar Báltico: navegaban hasta donde hoy están Estonia, Letonia y Lituania para intercambiar plata, pieles y ámbar. Sus aventuras las contaban en largas historias, las sagas, que más tarde, en Islandia, se escribieron sobre hojas de piel.
Islandia parece un trocito de otro planeta. Aquí brotan de la tierra géiseres hirvientes, humean los volcanes y, a su lado, se deslizan en silencio glaciares gigantescos. En las noches de invierno, el cielo se enciende de verde y violeta con la aurora boreal. Árboles hay pocos, pero a cambio los campos de musgo parecen una mullida alfombra verde.
Hacia el año 874 llegaron aquí vikingos de Noruega y se quedaron. Como no querían rey, en el 930 tuvieron una idea: reunirse todos en una gran asamblea, el Althing, y decidirlo todo juntos. En las largas tardes de invierno, los islandeses contaban y escribían sagas: historias de héroes, viajes y peleas de familia. Gracias a ellas sabemos hoy cómo vivían los vikingos.
Leif Erikson, el primer europeo en América. Snorri Sturluson, el escritor que en el siglo XIII puso por escrito las sagas y los viejos mitos de Thor y Odín.
Andri Snær Magnason («Historia del planeta azul»), Áslaug Jónsdóttir y la ilustradora Rán Flygenring, que dibuja volcanes y pájaros.
Las casas de chapa de colores de Reikiavik, los murales pintados en las paredes y las antiguas ilustraciones de las sagas.
Los islandeses calientan sus casas con energía geotérmica: agua caliente sacada directamente de las profundidades de la tierra. ¡En el centro hasta las aceras tienen calefacción!
La capital más septentrional del mundo. Sobre la ciudad se alza la iglesia Hallgrímskirkja, parecida a una roca de basalto que despega hacia el cielo, y en el puerto brilla la escultura de un barco: «El viajero del sol».
La costa de Noruega parece tallada a hachazos por un gigante, con el mar llenando después las grietas. Esas «lenguas» de mar, estrechas y profundas, entre rocas escarpadas se llaman fiordos. En el norte del país, el sol no se pone durante varias semanas en verano, y en invierno el cielo se ilumina con la aurora boreal.
Noruega es la patria de los vikingos. El rey Harald Cabellera Hermosa prometió no cortarse el pelo hasta unificar el país — y cumplió su promesa. San Olaf llevó el cristianismo a Noruega, y muchísimas iglesias de toda Escandinavia llevan su nombre.
Roald Amundsen, la primera persona en llegar al Polo Sur (en 1911, con esquís y trineos de perros). El pintor Edvard Munch, cuyo cuadro conoce el mundo entero.
Los cuentos populares noruegos sobre troles: grandes, un poco bobos y con miedo a la luz del sol. Los recopilaron en el siglo XIX Asbjørnsen y Moe — como los hermanos Grimm, pero a la noruega. Los libros actuales de Maria Parr («Corazón de gofre») hablan de la infancia junto a un fiordo.
«El grito» de Munch: un hombrecillo que se lleva las manos a la cabeza bajo un cielo naranja. El rosemåling, la pintura tradicional de flores sobre madera. Y en Oslo, el parque de Vigeland, con 200 esculturas de personas en piedra.
Equinor, la gigante de la energía: antes sobre todo petróleo, ahora cada vez más parques eólicos en el mar. En Noruega hay más coches eléctricos por persona que en ningún otro lugar del mundo.
En Oslo puedes subir al tejado del teatro de la ópera: está construido a propósito como un bloque de hielo inclinado. En Bergen, junto al puerto, se alinean las casas de madera de colores de los mercaderes de la Hansa — y llueve casi siempre, así que los de Bergen bromean con que allí los niños nacen con paraguas.
Dinamarca es plana como una tortita y está formada por más de 400 islas. Su colina más alta mide apenas 171 metros: ¡más baja que muchas torres de televisión! A cambio, a todas partes se puede ir en bicicleta — en Copenhague hay más bicis que coches.
Dinamarca fue un poderoso reino vikingo. El rey Harald Diente Azul (Blåtand — Bluetooth) unificó el país hacia el año 965; por eso, cuando mil años después unos ingenieros inventaron una tecnología que une aparatos entre sí, le pusieron su nombre. La familia real danesa es una de las más antiguas del mundo: su cadena de reyes y reinas se remonta más de mil años, hasta la mismísima época vikinga.
Hans Christian Andersen, hijo de un zapatero de Odense, se convirtió en el cuentista más famoso del mundo: «La sirenita», «El patito feo», «La reina de las nieves», «La princesa y el guisante». Sus cuentos están traducidos a más de 150 idiomas.
La escultura de la Sirenita sobre una piedra del puerto de Copenhague: más pequeña de lo que todos esperan, pero querida en el mundo entero. Y el Tivoli, uno de los parques de atracciones más antiguos del mundo (1843), que inspiró incluso a Disneylandia.
LEGO — ¡lo más importante! Y también Maersk (barcos de contenedores gigantescos), Novo Nordisk (medicamentos) y Carlsberg.
Los daneses tienen una palabra, hygge: esa sensación acogedora cuando fuera está oscuro y dentro arden las velas, humea el cacao y estás con los tuyos. Dinamarca aparece siempre entre los países más felices del mundo.
El colorido puerto de Nyhavn con sus viejos veleros, el palacio real con guardias tocados con gorros de piel de oso y miles de ciclistas. Andersen vivió un tiempo en una casa del muelle de Nyhavn, y allí escribía sus cuentos.
El país nórdico más grande: bosques infinitos, casi 100 000 lagos y miles de islas a lo largo de la costa. En Suecia existe una regla maravillosa, el allemansrätten o «derecho de todos»: cualquiera puede pasear libremente por la naturaleza, recoger bayas e incluso montar una tienda de campaña, siempre que se comporte con respeto.
El rey Gustavo Vasa sacó a Suecia de la Unión de Kalmar en 1523 — desde entonces los suecos tienen su propio estado. En el siglo XVII, Suecia se convirtió en un imperio que dominaba casi toda la costa del Báltico. Y en el siglo XIX, el inventor Alfred Nobel, que había ganado una fortuna con la dinamita, la dejó entera para premios: por eso cada año se entregan en Estocolmo los Premios Nobel a los mejores científicos y escritores del mundo.
Astrid Lindgren: su Pippi Calzaslargas es la niña más fuerte del mundo, y además están Karlsson el del tejado, Ronja, la hija del bandolero y Emil de Lönneberga. También: Elsa Beskow (cuentos del bosque) y Sven Nordqvist, con el viejo Pettson y su gato Findus.
ABBA, el grupo cuyas canciones (¡«Dancing Queen»!) canta ya la tercera generación. En Estocolmo hay un museo entero dedicado a ABBA.
El Dalahäst, un caballito de madera rojo pintado con flores, símbolo de Suecia. Las acuarelas de Carl Larsson sobre la vida acogedora en el campo inspiraron hasta el estilo de IKEA.
IKEA, Spotify, Volvo, H&M, Ericsson, Mojang, los creadores de Minecraft... todo eso es Suecia.
La capital está construida sobre 14 islas unidas por 57 puentes — dicen que es «una ciudad que flota sobre el agua». En el casco antiguo, Gamla Stan, hay una callejuela de menos de un metro de ancho. Y en un museo se alza el Vasa, un barco de guerra que se hundió en su primer viaje, en 1628, y fue rescatado casi intacto 333 años después.
A Finlandia la llaman «el país de los mil lagos», ¡pero en realidad tiene más de 180 000! Entre los lagos hay pinares, campos de bayas y, por supuesto, saunas. Hay 5,6 millones de finlandeses y más de 3 millones de saunas: casi una por familia.
Finlandia perteneció mucho tiempo a Suecia, luego a Rusia, y en 1917 se hizo independiente. Los finlandeses están orgullosos de su tesón, al que llaman sisu: la fuerza de no rendirse cuando todo se pone muy difícil. Su idioma no se parece en nada al sueco ni al noruego — ¡es pariente del... estonio!
Tove Jansson creó a los Mumin, unos troles redonditos y bondadosos del Valle de los Mumin. Papá Mumin escribe sus memorias, Mamá Mumin nunca suelta su bolso, y la Pequeña My no le tiene miedo a nada.
El compositor Jean Sibelius, cuya música se convirtió en símbolo de la libertad de Finlandia. Y, oficialmente, Papá Noel: su aldea, con oficina de correos y renos, está en Rovaniemi, junto al mismísimo círculo polar.
Akseli Gallen-Kallela pintó escenas del «Kalevala», la epopeya nacional finlandesa sobre el mago Väinämöinen. Hoy Finlandia es famosa por su diseño sencillo y bonito: las flores de Marimekko, el cristal de Iittala.
Nokia (¡en su día, la mitad de los teléfonos del mundo!), el fabricante de ascensores KONE, las creadoras de juegos Rovio (Angry Birds) y Supercell (Clash of Clans), y los repartidores de comida de Wolt.
Una ciudad barrida por el viento del mar, con una catedral blanca sobre el puerto. La iglesia más impresionante es Temppeliaukio, excavada con explosivos directamente en la roca: las paredes son piedra natural, el techo es una cúpula de cobre, y la acústica es tan buena que allí se dan conciertos.
Estonia tiene más de 2 000 islas; las mayores son Saaremaa y Hiiumaa. La mitad del país está cubierta de bosques, y por las turberas se extienden pasarelas de madera por las que puedes caminar como sobre un mullido mar marrón. Los colores de la bandera estonia son como su naturaleza: cielo azul, tierra negra, nieve blanca.
Los vikingos venían aquí a comerciar; después gobernaron estas tierras la Orden de Livonia, los daneses, los suecos y los rusos. En 1918 Estonia proclamó su independencia, y en 1991 la recuperó — ¡cantando! Aquellas reuniones enormes, en las que cientos de miles de personas cantaban canciones de libertad, se conocen como la Revolución Cantada.
En Estonia casi todo se puede hacer por internet: votar en las elecciones, fundar una empresa, firmar documentos. Incluso los habitantes de otros países pueden hacerse e-residentes de Estonia. En las escuelas, los niños aprenden a programar desde pequeños.
El programa Skype lo crearon programadores estonios: fue la primera vez que el mundo entero llamó gratis por internet. Después los estonios crearon Bolt (patinetes y viajes en coche) y Wise (envíos de dinero).
Eno Raud y sus Naksitrallid: tres personajillos diminutos y estrafalarios — Barbamusgo, Manguito y Mediozapato. Estonia también es famosa por sus estupendos ilustradores de libros.
El casco antiguo de Tallin es patrimonio de la UNESCO. La ilustración y la animación estonias de hoy se conocen en toda Europa.
Un cuento medieval: murallas de piedra, torres de vigilancia (una se llama «Margarita la Gorda»), tejados rojos y una farmacia que funciona desde 1422 — la más antigua de Europa en su emplazamiento original. Desde la colina de Toompea se ve toda la ciudad hasta el mar.
Los bosques cubren más de la mitad de Letonia, y a lo largo del mar se extienden playas de arena blanca. En Kuldiga cae la cascada del Venta: solo 2 metros de alto, pero nada menos que 240 metros de ancho — la cascada más ancha de Europa. En primavera los peces la saltan — ¡parece que vuelan!
Riga fue fundada en 1201 y se convirtió en una poderosa ciudad de la Hansa, la liga de mercaderes medievales: allí se encontraban barcos y mercancías de toda Europa. Como sus vecinas, Letonia proclamó su independencia en 1918 y la recuperó en 1990–1991, tomándose de las manos en la Vía Báltica.
Los letones han reunido más de un millón de canciones: estrofas breves de cuatro versos llamadas dainas. Cada cinco años se celebra en Riga la Fiesta de la Canción y la Danza, donde miles de cantantes de coros cantan a la vez sobre el escenario.
Las casas Art Nouveau (Jugendstil) de Riga están entre las más bonitas de Europa: fachadas con caras, soles, flores y esfinges. En la calle Alberta casi cada casa es una obra de arte.
Los cuentos y canciones populares son la base de la infancia letona, y los autores e ilustradores actuales (por ejemplo, los libros de la editorial «Liels un mazs») ganan premios en toda Europa.
El bálsamo negro de Riga (¡solo para adultos!), los bollos de canela, las joyas de ámbar y los guantes de lana con dibujos — cada dibujo tiene su significado.
La ciudad más grande de los países bálticos. En el casco antiguo están la Casa de las Cabezas Negras y la catedral, con uno de los órganos más grandes de Europa, y el mercado central ocupa... ¡viejos hangares de zepelines (dirigibles)!
El mar Báltico, dunas, bosques y miles de lagos. El istmo de Curlandia — una franja de arena de 98 km entre el mar y la laguna, con dunas enormes — es patrimonio de la UNESCO. Después de una tormenta, el mar arroja a veces ámbar: resina de árboles endurecida hace millones de años. ¡A veces dentro del ámbar aparece un insecto que quedó atrapado allí antes incluso de que desaparecieran los dinosaurios!
En el siglo XIII, el rey Mindaugas unió las tierras lituanas. Gediminas fundó Vilna y escribía cartas a las ciudades de Europa: «¡Venid, aquí se vive bien!». Y bajo Vytautas el Grande, el Gran Ducado de Lituania se extendía del mar Báltico al mar Negro: uno de los estados más grandes de Europa. Más tarde, Lituania formó una unión con Polonia y, tras largos años de opresión, proclamó su independencia el 16 de febrero de 1918 — y el 11 de marzo de 1990, la primera de todas, volvió a recuperarla.
Mindaugas, Gediminas, Vytautas el Grande. El pintor y compositor M. K. Čiurlionis, que convertía la música en cuadros. Y los jugadores de baloncesto, desde Sabonis hasta las estrellas de hoy.
Pranas Mašiotas, el papá de la literatura infantil lituana. El cuento de Eglė, la reina de las serpientes, los libros de autores actuales (Kęstutis Kasparavičius y otros) — y, claro, los amigos llegados del norte en traducción: ¡los Mumin y Pippi también hablan lituano!
La talla de cruces — cruces y capillas-poste labradas en madera — está inscrita en la lista de la UNESCO. El barroco de Vilna: iglesias blancas y ondulantes. Y el cuadro de la Virgen de la Puerta de la Aurora, al que peregrinan personas de todo el mundo.
Historias de éxito lituanas: Vinted, Nord Security y fabricantes de láseres que usa hasta la NASA. Y el baloncesto es «la segunda religión»: cuando juega Lituania, el país entero se detiene.
Cuenta la leyenda que Gediminas soñó con un lobo de hierro que aullaba sobre una colina, y el sabio Lizdeika se lo explicó: allí había que construir una ciudad cuya fama resonaría por el mundo entero. Hoy en esa colina se alza la torre del castillo de Gediminas, rodeada por uno de los cascos antiguos UNESCO más grandes y bonitos de Europa: patios, torres y tejados de colores.
El viaje ha terminado: de los géiseres de Islandia a las torres de Vilna. ¿Te has fijado? Los ocho países tienen mucho en común: el mar, que durante miles de años fue su camino de unos a otros; la naturaleza, que cuidan y quieren; la historia, donde los barcos vikingos, los mercaderes de la Hansa y las canciones de libertad se entrelazan en un solo relato; y la creatividad — de este pequeño rincón del mundo salieron LEGO y los Mumin, el Premio Nobel y Skype, «El grito» y la música de Čiurlionis.
Y lo más importante: los ocho países forman una sola gran familia, curiosa y llena de ideas. La próxima vez que juegues con LEGO, escuches a ABBA o leas sobre los Mumin, recuerda: todo eso nació allí, en el norte de Europa. ¿Y tú? ¿Qué crearás?
Sigue explorando: saca de la biblioteca los cuentos de Andersen o «Ronja, la hija del bandolero», visita un museo, pide a tus padres que te enseñen en el mapa las ocho capitales — ¡y quién sabe, quizá algún día cruces el mar Báltico en ferry!
八个国家，八股风，一场游戏——你能把风全部集齐吗？
“啊嗬，船长！北欧和波罗的海的八个国家正等着你。每个国家都有一道挑战——闯过去，就能赢得那个国家的风。集齐全部八股风，你就能当上八海雅尔——维京大首领！”
看看欧洲地图的最上面。那里冬天黑夜漫长，夏天太阳几乎不落山——八个国家就住在那里，像围着一片大海的一个大家庭。
斯堪的纳维亚半岛上和它旁边的“三姐妹”：挪威、瑞典和丹麦。她们的语言像得不得了，人们不用专门学就能互相听懂！
斯堪的纳维亚再加上冰岛和芬兰。这五个国家的国旗上都有十字，只是颜色各不相同。
爱沙尼亚、拉脱维亚和立陶宛——波罗的海东岸的三个国家。个头不大，却倔强又特别有创造力。
这是我们的航海地图。点一下国家，就能直接跳到它的章节：
一千多年前，一群人从挪威、丹麦和瑞典扬帆出海——今天我们叫他们维京人。电影里常把他们演成只会抢劫的海盗，其实他们大多是农民、商人、旅行家，还是全世界最厉害的造船师。他们的长船（longship）船头装着龙头，又轻又灵活，既能闯过风暴中的大洋，也能驶进浅浅的河流。
维京人到过冰岛、格陵兰，甚至到过美洲。他们也在波罗的海沿岸做买卖——把船开到今天的爱沙尼亚、拉脱维亚和立陶宛，用白银换毛皮和琥珀。他们把自己的冒险讲成长长的故事——萨迦（saga），后来冰岛人把这些故事写在了羊皮纸上。
冰岛就像从另一颗星球掉下来的一块土地。这里滚烫的间歇泉从地下喷涌而出，火山冒着烟，旁边却有巨大的冰川在静静滑动。冬天的夜里，天空会亮起绿色和紫色的北极光。这里树很少，苔藓原却像一张柔软的绿地毯。
大约874年，维京人从挪威航行到这里，住了下来。因为他们不想要国王，930年便想出一个办法：大家聚到一起开大会——阿尔庭，什么事都一起商量。漫长的冬夜里，冰岛人讲述并记录萨迦——关于英雄、远航和家族恩怨的故事。多亏了它们，我们今天才知道维京人是怎么生活的。
莱夫·埃里克松——第一个到达美洲的欧洲人。斯诺里·斯图鲁松（Snorri Sturluson）——13世纪的作家，把萨迦和关于托尔、奥丁的古老神话写了下来。
Andri Snær Magnason（《蓝色星球的故事》）、Áslaug Jónsdóttir，还有爱画火山和小鸟的插画家Rán Flygenring。
雷克雅未克五颜六色的铁皮小房子、墙上的街头涂鸦，还有古老萨迦的插图。
冰岛人用地热能给房子取暖——热水直接从地底深处涌上来。连市中心的人行道都是加热的！
世界上最北的首都。城市上方矗立着哈尔格林姆教堂（Hallgrímskirkja），像一块正在升起的玄武岩，港口边还有一座闪闪发亮的船形雕塑《太阳航海者》。
挪威的海岸线看上去，就像巨人抡起斧头劈开了群山，海水灌满了裂缝。这些夹在陡峭岩壁之间、又窄又深的海之“舌头”，叫作峡湾。在挪威北部，夏天太阳好几个星期不落山，冬天则有北极光照亮夜空。
挪威是维京人的故乡。国王“金发王”哈拉尔发誓：不统一全国，就不剪头发——他真的做到了。“圣者”奥拉夫把基督教带到了挪威，整个斯堪的纳维亚有无数教堂以他的名字命名。
罗阿尔·阿蒙森——第一个到达南极点的人（1911年，靠滑雪板和狗拉雪橇）。还有画家爱德华·蒙克，他的一幅画全世界都认识。
挪威民间故事里的巨魔（troll）——个头大大、傻乎乎、最怕阳光。19世纪，阿斯比约恩森和莫把这些故事收集起来——就像挪威版的格林兄弟。当代作家玛丽亚·帕尔的《华夫饼心》，写的就是峡湾边的童年。
蒙克的《呐喊》——橙色天空下抱着脑袋的小人。Rosemåling——在木头上画花的传统彩绘。奥斯陆还有维格兰雕塑公园，立着200座石雕人像。
Equinor——能源巨头：从前主要采石油，现在越来越多地在海上建风力发电场。挪威的人均电动汽车数量世界第一。
在奥斯陆，你可以爬上歌剧院的屋顶——它特意建成一块倾斜浮冰的模样。在卑尔根，港口边排着一列彩色的汉萨商人木屋——而且这里几乎天天下雨，所以卑尔根人开玩笑说，这儿的孩子一出生就自带雨伞。
丹麦平得像张薄饼，由400多座岛屿组成。全国最高的山丘只有171米——比很多电视塔还矮！好处是骑自行车哪儿都能去——哥本哈根的自行车比汽车还多。
丹麦曾是强大的维京王国。国王“蓝牙王”哈拉尔（Blåtand——Bluetooth）在约965年统一了全国——所以一千年后，当工程师们发明出把各种设备连成一体的技术时，就用了他的名字。丹麦的王室是世界上最古老的王室之一：国王和女王的传承一环扣一环，一直连到一千多年前的维京时代。
安徒生——来自欧登塞的鞋匠之子，后来成了世界上最著名的童话作家：《海的女儿》《丑小鸭》《白雪皇后》《豌豆公主》。他的童话被翻译成150多种语言。
哥本哈根港口石头上的小美人鱼雕像——比所有人想象的都小，却被全世界喜爱。蒂沃利（Tivoli）——世界上最古老的游乐园之一（1843年），连迪士尼乐园都受过它的启发。
乐高 LEGO——最重要的一个！还有马士基 Maersk（超大集装箱船）、诺和诺德 Novo Nordisk（药品）和嘉士伯 Carlsberg。
丹麦人有一个词叫 hygge——窗外一片漆黑，屋里点着蜡烛、热可可冒着热气、身边都是最亲的人，那种暖暖的舒适感。丹麦常年排在世界最幸福国家前列。
彩色的新港（Nyhavn）停着老帆船，王宫前站着戴熊皮高帽的卫兵，街上骑着成千上万的自行车。安徒生当年就住在新港岸边的房子里写童话。
北欧最大的国家：一望无际的森林、将近10万个湖泊，还有沿岸成千上万的岛屿。瑞典有一条美妙的规矩叫 allemansrätten——“人人的权利”：只要举止有礼，任何人都可以在大自然里自由漫步、采浆果，甚至搭起帐篷过夜。
1523年，国王古斯塔夫·瓦萨带瑞典退出了卡尔马联盟——从那以后，瑞典人有了自己的国家。17世纪，瑞典成为帝国，几乎统治了整个波罗的海沿岸。19世纪，发明家阿尔弗雷德·诺贝尔靠炸药赚下巨富，却把全部财产留作奖金——所以每年在斯德哥尔摩，诺贝尔奖都会颁给世界上最优秀的科学家和作家。
阿斯特丽德·林格伦——她笔下的长袜子皮皮是世界上力气最大的女孩，还有屋顶上的卡尔松、强盗的女儿罗妮娅和淘气包埃米尔。此外还有：埃尔莎·贝斯蔻（森林童话）和斯文·努德奎斯特——写佩特森老爷爷和他的猫咪芬杜斯。
ABBA——他们的歌（《Dancing Queen》！）已经唱到了第三代人。斯德哥尔摩还有一整座 ABBA 博物馆。
Dalahäst（达拉木马）——画满花纹的红色小木马，是瑞典的象征。画家卡尔·拉森的水彩画描绘温馨的乡村生活，连宜家 IKEA 的风格都受了它的启发。
宜家 IKEA、Spotify、沃尔沃 Volvo、H&M、爱立信 Ericsson，还有《我的世界》（Minecraft）的开发商 Mojang——全都来自瑞典。
首都建在14座岛上，由57座桥连接——人们说它是“漂在水上的城市”。老城 Gamla Stan 里有一条不到一米宽的小巷。博物馆里停着瓦萨号（Vasa）——一艘1628年首航就沉没的战舰，333年后被打捞上来时几乎完好无损。
芬兰被称为“千湖之国”，其实湖泊超过18万个！湖泊之间是松树林、浆果丛，当然还有桑拿。芬兰人有560万，桑拿却有300多万间：差不多每家一间。
芬兰曾长期属于瑞典，后来属于俄国，1917年终于独立。芬兰人为自己的那股韧劲儿骄傲，他们叫它 sisu——就是再难也绝不放弃的力量。他们的语言跟瑞典语、挪威语完全不像——它的亲戚居然是……爱沙尼亚语！
托芙·扬松创造了姆明——姆明谷里圆滚滚、好心肠的小精灵。姆明爸爸爱写回忆录，姆明妈妈的手提包从不离身，而小不点米伊天不怕地不怕。
作曲家让·西贝柳斯，他的音乐成了芬兰自由的象征。还有——官方认证的——圣诞老人：他的村庄连同邮局和驯鹿，就在北极圈边上的罗瓦涅米。
阿克塞利·加伦-卡莱拉画下了《卡勒瓦拉》里的场景——那是芬兰的民族史诗，讲巫师维纳莫宁的故事。今天的芬兰以简洁漂亮的设计闻名：Marimekko 的大花图案、Iittala 的玻璃器皿。
诺基亚 Nokia（曾经占了全世界一半的手机！）、电梯制造商通力 KONE、游戏公司 Rovio（愤怒的小鸟）和 Supercell（部落冲突），还有送餐平台 Wolt。
一座被海风吹透的城市，白色大教堂俯瞰着港口。最令人惊叹的教堂是坦佩利奥基奥（Temppeliaukio）——直接在岩石里炸出来的：墙壁是天然的石头，屋顶是铜制圆顶，音响效果好得常在里面开音乐会。
爱沙尼亚有2000多座岛屿——最大的是萨雷马岛和希乌马岛。全国一半被森林覆盖，沼泽上架着木栈道，走在上面就像走过一片柔软的棕色海洋。爱沙尼亚国旗的颜色就像它的大自然：蓝色的天、黑色的土地、白色的雪。
维京人曾来这里做买卖，后来利沃尼亚骑士团、丹麦人、瑞典人和俄国人先后统治过这片土地。1918年爱沙尼亚宣布独立，1991年又恢复了独立——而且是唱着歌做到的！几十万人聚在一起高唱自由之歌的大集会，被称为歌唱革命。
在爱沙尼亚，几乎一切都能在网上办：投票选举、注册公司、签署文件。连外国人都可以成为爱沙尼亚的电子居民（e-resident）。学校里的孩子很早就开始学编程。
Skype 是爱沙尼亚程序员开发的——那是全世界第一次可以通过网络免费打电话。后来爱沙尼亚人又创办了 Bolt（滑板车和打车）和 Wise（跨境转账）。
埃诺·劳德（Eno Raud）和他的《三个小精怪》（Naksitrallid）——三个小小的怪家伙：苔藓胡子、小马达和半只鞋。爱沙尼亚的童书插画家也非常出色。
塔林老城是 UNESCO 世界遗产。爱沙尼亚的现代插画和动画在全欧洲都有名。
一座中世纪童话之城：石头城墙、瞭望塔（其中一座叫“胖玛格丽特”）、红色的屋顶，还有一家从1422年开到今天的药店——欧洲在同一地点营业最久的老药房。站在座堂山上，全城风光尽收眼底，一直望到大海。
森林覆盖了拉脱维亚一半以上的土地，海边则铺着绵延的白色沙滩。在库尔迪加，文塔瀑布飞流而下——只有2米高，却宽达240米：欧洲最宽的瀑布。春天，鱼儿会跃过瀑布——看上去就像在飞！
里加建于1201年，后来成为汉萨同盟——中世纪商人城市联盟——的重要城市：来自全欧洲的船只和货物在这里交汇。和邻居们一样，拉脱维亚1918年宣布独立，1990–1991年恢复独立，也一起站在了波罗的海之路上。
拉脱维亚人收集了超过一百万首民歌——一种叫 daina 的四行小歌谣。每五年，里加举办歌舞节，几千名合唱队员同时登台歌唱。
里加的新艺术风格（Art Nouveau/Jugendstil）建筑是欧洲最美的建筑之一：外墙上装饰着人脸、太阳、鲜花和狮身人面像。在阿尔伯特街，几乎每栋房子都是一件艺术品。
民间故事和歌谣是拉脱维亚孩子童年的底色，当代作家和插画家（比如童书出版社 Liels un mazs 的书）在全欧洲频频获奖。
里加黑药酒（只给大人喝！）、肉桂小面包、琥珀首饰，还有织满花纹的手套——每种花纹都有自己的含义。
波罗的海三国最大的城市。老城里有黑头宫和一座装着欧洲最大管风琴之一的大教堂，而中央市场居然开在……旧的齐柏林飞艇机库里！
波罗的海、沙丘、森林和上千个湖泊。库尔斯沙嘴是一条98公里长的沙带，夹在大海和潟湖之间，堆着高高的沙丘——被列入 UNESCO 世界遗产。风暴过后，大海有时会把琥珀冲上岸——那是几百万年前凝固的树脂。有时琥珀里还封着一只小虫子，它可是在恐龙灭绝之前就被困在里面的！
13世纪，国王明道加斯统一了立陶宛各部。格迪米纳斯建立了维尔纽斯，还给欧洲各城市写信：“快来吧，这里的日子好得很！”到了维陶塔斯大公时代，立陶宛大公国从波罗的海一直延伸到黑海——是欧洲最大的国家之一。后来立陶宛与波兰结成联盟；在漫长的压迫岁月之后，1918年2月16日立陶宛宣布独立，1990年3月11日又率先恢复了独立。
明道加斯、格迪米纳斯、维陶塔斯大公。画家兼作曲家丘尔廖尼斯（M. K. Čiurlionis），他把音乐画成了画。还有篮球明星——从萨博尼斯到今天的球星们。
普拉纳斯·马绍塔斯（Pranas Mašiotas）——立陶宛儿童文学之父。还有讲蛇后埃格莱的民间故事、当代作家的作品（比如凯斯图蒂斯·卡斯帕拉维丘斯）——当然，还有从北方来的翻译朋友：姆明和皮皮也会说立陶宛语！
十字架雕刻——木雕十字架和路边神龛柱，已列入 UNESCO 名录。维尔纽斯的巴洛克建筑——洁白如波浪的教堂。还有黎明门圣母像，世界各地的人都专程前来瞻仰。
立陶宛的成功故事：Vinted、Nord Security，还有连 NASA 都在用的激光器制造商。而篮球是立陶宛的“第二宗教”：国家队一比赛，全国都停下来看球。
传说格迪米纳斯梦见一只铁狼在山上嚎叫，祭司利兹代卡解梦说——要在这里建一座城，它的名声将传遍世界。今天，那座山上矗立着格迪米纳斯城堡塔，四周是欧洲最大、最美的 UNESCO 老城之一：小院、塔楼和彩色的屋顶。
旅程到这里就结束了——从冰岛的间歇泉到维尔纽斯的塔楼。你发现了吗？这八个国家有太多共同点：大海，几千年来一直是它们彼此往来的道路；大自然，它们珍爱并守护着它；历史，维京船队、汉萨商人和自由之歌交织成同一个故事；还有创造力——乐高和姆明、诺贝尔奖和 Skype、《呐喊》和丘尔廖尼斯的音乐，都诞生在世界的这个小小角落。
最重要的是——这八个国家就是一个大家庭。下次你搭乐高、听 ABBA 或者读姆明的故事时，别忘了：这些都来自那片北方的海边。那么，你又会创造出什么呢？
继续探索吧：去图书馆借一本安徒生童话或《强盗的女儿》，逛一逛博物馆，请爸爸妈妈在地图上指给你看这八个首都——说不定有一天，你也会坐上渡轮，亲自驶过波罗的海！